Dbaj o serce

Nadciśnienie tętnicze – najczęstsza choroba układu sercowo – naczyniowego

W Polsce na nadciśnienie cierpi 8 mln osób, a drugie tyle jest nim zagrożonych. Tym bardziej niepokojący jest fakt, że ok. 30 proc. Polaków cierpiących na nadciśnienie nie jest tego świadomych. Wywiad z prof. Danutą Czarnecką, Prezesem Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, oraz prof. UJ Piotrem Jankowskim, Przewodniczącym Komisji Promocji Zdrowia Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Danuta Czarnecka

Kto choruje na nadciśnienie tętnicze ?

Prof. Danuta Czarnecka, prof. UJ Piotr Jankowski: Nadciśnienie tętnicze może pojawić się u każdej osoby. Częstość występowania nadciśnienia tętniczego znacząco rośnie wraz z wiekiem. U młodych osób dorosłych częstość występowania nadciśnienia tętniczego jest znacząco wyższa u mężczyzn niż wśród kobiet. Różnica ta stopniowo zmniejsza się z wiekiem, by w grupie osób w wieku 60-70 lat zaniknąć. Natomiast u osób w wieku powyżej siedemdziesięciu lat częstość występowania nadciśnienia tętniczego jest wyższa wśród kobiet. Ogółem nadciśnienie jest częstsze wśród polskich mężczyzn niż wśród Polek. Nadciśnienie częściej występuje u osób z nadwagą lub otyłością, prowadzących siedzący tryb życia, niezdrowo się odżywiających (np. spożywających dużo soli kuchennej), a także u osób obciążonych rodzinnym występowaniem nadciśnienia tętniczego. Przy czym nie należy mylić obciążenia rodzinnego z obciążeniem genetycznym. W większości przypadków obciążenie rodzinne to powielanie niezdrowego trybu życia rodziców: tzn. niezdrowej diety i małej aktywności fizycznej.

Nadciśnienie tętnicze jest najważniejszą przyczyną zgonów w Polsce. Wynika to z rozpowszechnienia nadciśnienia tętniczego oraz ścisłego związku między wartością ciśnienia, a ryzykiem występowania chorób sercowo-naczyniowych. Wyniki badań NATPOL oraz POLSENIORS wskazują, że około 34% dorosłych Polaków (to jest około 10,5 miliona) choruje na nadciśniePiotr Jankowskinie tętnicze. Z kolei wyniki badania WOBASZ wskazują na znaczące zróżnicowanie regionalne częstości występowania nadciśnienia tętniczego w Polsce: na początku XXI wieku najwyższą częstość stwierdzano w województwach wielkopolskim i śląskim (49-50% wśród mężczyzn oraz 37-38% wśród kobiet), a najmniejszą w województwach lubelskim i łódzkim (24-30% wśród mężczyzn oraz 24% wśród kobiet). Wciąż istotnym problemem w Polsce pozostaje niewystarczająca wykrywalność nadciśnienia tętniczego: częstość występowania nierozpoznanego nadciśnienia ocenia się na około 27-28% wśród kobiet oraz nawet 40-45% wśród mężczyzn.

Czy wystąpieniu nadciśnienia można zapobiec ?

D.C., P.J.: Tak. Profilaktyka jest szczególnie ważna, jeśli członkowie bliskiej rodziny cierpią na nadciśnienie. Zdrowy tryb życia (bo na tym polega profilaktyka nadciśnienie tętniczego) w wielu przypadkach pozwala uniknąć choroby, a w pozostałych pozwala na znaczne opóźnienie jej wystąpienia (np. o 10 lat). Zapobieganie wystąpieniu nadciśnienia polega na unikaniu dymu tytoniowego, regularnej aktywności fizycznej oraz zdrowej diecie. Mówiąc o unikaniu dymu tytoniowego mamy na myśli nie tylko niepalenie papierosów, ale także unikanie zadymionych pomieszczeń (tzw. bierne palenie). Regularna aktywność fizyczna chroni przed chorobami układu krążenia na wiele sposobów, w tym między innymi obniża ciśnienie tętnicze i stężenie cholesterolu oraz glukozy we krwi. Zdrowe są zarówno spacery, truchtanie, bieganie, jeżdżenie na rowerze, pływanie, gry zespołowe, jak i taniec. Osobom bez chorób układu krążenia zaleca się aktywność fizyczną przez większość dni tygodnia (prawie codzienną), łącznie 2,5-5 godzin tygodniowo aktywności fizycznej o co najmniej umiarkowanej intensywności lub 1-1,5 godziny tygodniowo aktywności fizycznej o dużej lub bardzo dużej intensywności, przy czym każda sesja aktywności fizycznej powinna trwać co najmniej 10 minut. Osoby prowadzące dotąd siedzący tryb życia powinny pamiętać o stopniowym zwiększaniu intensywności i czasu trwania wysiłku fizycznego. Zdrowa dieta to przede wszystkim dieta urozmaicona. To także dieta z małą zawartością soli kuchennej, niskotłuszczowa (z małą ilością tłuszczów pochodzenia zwierzęcego). Obecnie zaleca się ograniczanie spożycia soli kuchennej do poniżej 5 g/dobę. Taką ilość soli spożywamy unikając produktów konserwowanych solą i nie używając solniczki w domu. Dieta niskotłuszczowa opiera się na spożywaniu pokarmów ubogich w tłuszcz zwierzęcy. Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, m.in. odpowiadają za wchłanianie się witamin A, D, E i K. Jednak ich nadmiar zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu. Pamiętajmy, że słodycze to kolejne zagrożenie dla naszego zdrowia. Należy też unikać spożywania napojów słodzonych. Dziennie jedzmy co najmniej 200 g owoców oraz co najmniej 200 g warzyw. Pamiętajmy, że u zdrowych osób spożywających urozmaiconą dietę nie ma potrzeby suplementacji witamin, ani minerałów. Od wielu lat podkreślamy korzyści ze stosowania diety śródziemnomorskiej (dieta zawierająca dużo owoców i warzyw, roślin strączkowych, ryb oraz pełnoziarniste pieczywo, a niewiele czerwonego mięsa, szczególnie wieprzowiny; do potraw dodawana jest duża ilość czosnku i cebuli, do sałatek i sosów oliwa z oliwek; pokarmy te są bogate w błonnik, witaminę C, mikro- i makroelementy oraz nienasycone kwasy tłuszczowe).

W jaki sposób diagnozowane jest nadciśnienie tętnicze ?

D.C., P.J.: Najważniejszy sposób to pomiar ciśnienia tętniczego. Ciśnienie należy mierzyć w pozycji siedzącej, po co najmniej pięciominutowym odpoczynku. Pomiar ciśnienia po obfitym posiłku, po wypaleniu papierosa, po dużym wysiłku, w sytuacji stresowej nie jest wiarygodny. Podstawą rozpoznania nadciśnienia jest pomiar ciśnienia przez lekarza lub pielęgniarkę w przychodni. Wysokie ciśnienie tętnicze definiuje się jako ciśnienie skurczowe ≥140 mmHg lub ciśnienie rozkurczowe ≥90 mmHg. Ciśnienie tętnicze można też mierzyć w domu. Za nieprawidłowe ciśnienie w pomiarach domowych przyjmuje się średnią wartość z kilku pomiarów przekraczającą lub równą 130/80 mmHg. Po rozpoznaniu nadciśnienia lekarz najczęściej zleca szereg badań dodatkowych mających pomóc w zdiagnozowaniu przyczyny nadciśnienia, w ocenie czy nadciśnienie uszkodziło już narządy wewnętrzne, a także pomóc ocenić ryzyko wystąpienia zawału serca i udaru mózgu. Do takich badań należą na przykład: badanie ogólne moczu, morfologia krwi, stężenie cholesterolu, glukozy czy testy oceniające funkcję nerek.

Jakie skutki niesie ze sobą zaniechanie leczenia nadciśnienia tętniczego ?

D.C., P.J.: Trzeba powiedzieć to zdecydowanie! Przerywanie leczenia nadciśnienia (a także nieregularne stosowanie leków) znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru mózgu, niewydolności nerek i innych poważnych chorób.

Na czym polega leczenie nadciśnienia tętniczego ?

D.C., P.J.: Dysponujemy dwoma uzupełniającymi się sposobami leczenia: farmakologicznym i niefarmakologicznym. Niefarmakologiczne leczenia nadciśnienia tętniczego polega na zdrowym trybie życia. Zasady niefarmakologicznego leczenia nadciśnienia nie różnią się istotnie od zasad profilaktyki. Jedynie czasem zmiana stylu życia powinna być głębsza i konsekwentniej wprowadzana. Postępowanie niefarmakologiczne jest zawsze podstawą leczenia nadciśnienia tętniczego. Z kolej leczenie farmakologiczne polega na regularnym, codziennym zażywaniu leków obniżających ciśnienie. Skuteczne leczenie nadciśnienia zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru mózgu, niewydolności nerek i przedłuża życie.

Lecząc nadciśnienie najczęściej staramy się obniżyć ciśnienie poniżej 140/90 mmHg, chociaż u osób starszych zadowalamy się ciśnieniem wyższym. Na przykład u wielu osób po osiemdziesiątym roku życia dążymy do wartości ciśnienia skurczowego poniżej 150 mmHg. Trzeba też wspomnieć o tzw. nadciśnieniu wtórnym. Są to stosunkowo rzadkie przypadki nadciśnienia spowodowane inną chorobą, np. zwężeniem tętnicy nerkowej lub guzem produkującym hormony zwiększające ciśnienie. W tych przypadkach leczenie choroby będącej przyczyną nadciśnienia często prowadzi do jego obniżenia i pozwala na odstawienie leków przeciwnadciśnieniowych.

Czy leczenie polskich pacjentów z nadciśnieniem tętniczym uległo poprawie w ciągu ostatnich lat ?

D.C., P.J.: W ciągu ostatnich lat znacząco poprawiła się kontrola nadciśnienia tętniczego. O ile na początku wieku jedynie u kilkunastu procent osób z nadciśnieniem tętniczym ciśnienie było skutecznie obniżone (ciśnienie tętnicze <140/90 mmHg), to obecnie odsetek ten wynosi około 26%. Poprawa w tym zakresie bardzo nas cieszy, należy jednak podkreślić, że kontrola nadciśnienia w Polsce wciąż jest znacząco gorsza w porównaniu do większości krajów Zachodniej Europy i Ameryki Północnej. Wciąż duży odsetek Polaków z za wysokim ciśnieniem tętniczym ma kilku przyczyn. Po pierwsze wynika z dużego odsetka osób z nierozpoznanym nadciśnieniem (dlatego ważne są regularne, na przykład raz w roku, badania ciśnienia u osób dotąd zdrowych). Drugą przyczyną jest niepodejmowanie leczenia przez wiele osób z nadciśnieniem tętniczym, a trzecią przerywanie leczenia i leczenie nieregularne. Na końcu należy wymienić niewystarczająco skuteczne w niektórych przypadkach leczenie nadciśnienia tętniczego.

Na koniec proszę o przesłanie z okazji Światowego Dnia Serca

D.C., P.J.: Nie pal, jedz zdrowo, ruszaj się i zmierz ciśnienie!