Dbaj o serce

Siła odżywiania

Truizmem jest stwierdzenie, że zdrowie w wysokim stopniu zależy od sposobu żywienia. Jednak większość ludzi nie posługuje się tą oczywistą prawdą w codziennym życiu. Najzdrowszym modelem żywienia jest dieta śródziemnomorska cechująca się głównie wysokim spożyciem tłuszczów roślinnych, ryb oraz warzyw i owoców. Wskazuje na to znacznie rzadsze występowanie chorób sercowo-naczyniowych (ChSN) na tle miażdżycy w krajach leżących w basenie Morza Śródziemnego niż Europie Północnej. Profilaktyczny efekt diety śródziemnomorskiej w odniesieniu do ChSN, w tym przede wszystkim do choroby wieńcowej z jej częstym powikłaniem jakim jest zawał serca, stwierdzono także w doświadczalnych  programach badawczych w krajach Europy Północnej. Dało to powód do ugruntowania poglądów, że żywienie o cechach diety śródziemnomorskiej jest racjonalnym wyborem dla wszystkich populacji a nie tylko tego regionu.

Zdrowa dieta śródziemnomorska należy do podstawowych cech stylu życia, od których zależy utrzymanie zdrowego serca. Stosowanie nawet najskuteczniejszych leków w profilaktyce kardiologicznej nie zastąpi korzyści wynikających ze zdrowego żywienia. Natomiast jego przestrzeganie przez całe życie, obok niepalenia papierosów i aktywności fizycznej, stwarza realną szansę uniknięcia zawału serca. W konkretnych przypadkach konieczne jest zastosowanie odpowiednich leków (w szczególności zmniejszających stężenie cholesterolu i obniżających ciśnienie tętnicze). Nie zastąpią one jednak potrzeby zdrowej diety, gdyż jej korzystny efekt sumuje się z efektem leków. Stąd farmakoterapia powinna być traktowana jako dopełnienie zdrowego żywienia, które jest podstawowym elementem zdrowego stylu życia.

Tradycyjna dieta Polaka cechuje się dużym spożyciem tłuszczów zwierzęcych a niedostatecznych owoców i warzyw, sprzyja więc rozwojowi miażdżycy. Farmakoterapia w zwalczaniu czynników ryzyka (zwiększone stężenie cholesterolu, nadciśnienie tętnicze i inne) bez zdrowej diety wymaga stosowania dużych dawek leków, z czym wiążą się ich objawy uboczne, a pozytywne efekty nie są w pełni zadowalające.

Popularyzacja wiedzy o wysoce korzystnym wpływie diety śródziemnomorskiej na występowanie ChSN doprowadziła do racjonalnych zmian w sposobie żywienia wielu krajów Europy Północnej po czym nastąpił spadek zgonów na te choroby. Od roku 1991 dotyczy on także Polski równolegle ze zmieniającym się modelem żywienia w kierunku diety śródziemnomorskiej. Zwiększyło się znacznie spożycie tłuszczów roślinnych kosztem zmniejszenia spożycia tłuszczów zwierzęcych. Wzrosło też spożycie owoców przy utrzymującym się na dobrym poziomie spożycie warzyw. Jednak nie wykorzystano jeszcze pod tym względem wszystkich możliwości. Udział tłuszczów zwierzęcych w diecie Polaka jest nadal zbyt wysoki, a owoców i warzyw zbyt mały. Za duże jest spożycie soli. Zatem potrzebne są dalsze wysiłki na rzecz korzystnych zmian w sposobie żywienia.

Jakie są cechy tradycyjnej diety śródziemnomorskiej ?

Należą do nich duża zawartość produktów pochodzenia roślinnego (owoce, warzywa,  nasiona roślin strączkowych i inne, orzechy i produkty zbożowe), spożywanie oliwy z oliwek jako podstawowego tłuszczu (w Polsce może być olej rzepakowy), spożywanie głównie serów i jogurtów spośród produktów mlecznych, mały udział mięsa i jaj w żywieniu. W diecie profilaktycznej obecnie zaleca się też spożywanie ryb (najlepiej tłustych ryb morskich) przynajmniej dwa razy w tygodniu.

Prof. dr hab. med. Barbara Cybulska
Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie