Dbaj o serce

Świadomość pacjenta

Znajomość objawów chorób kardiologicznych stanowi fundament prewencji chorób sercowo-naczyniowych. Regularna kontrola stanu zdrowia, przestrzeganie zaleceń dietetycznych oraz aktywność fizyczna to najlepszy sposób na wsparcie naszego układu sercowego i zmniejszenie ryzyka zachorowań.

Jaką rolę odgrywa kwestia edukacji w chorobach sercowo-naczyniowych?

Edukacja odgrywa kluczową rolę w prewencji chorób sercowo-naczyniowych. W znacznym stopniu możemy ich uniknąć, gdyż poznaliśmy czynniki zwiększające ryzyko rozwoju miażdżycy i jej następstw. Wysokie stężenie lipidów tzw. „wysoki cholesterol”, podwyższony poziom cukru we krwi, nadwaga, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu i siedzący tryb życia dawno zostały zidentyfikowane jako sprzyjające rozwojowi miażdżycy. Wiemy, że jej wstępna faza rozwija się bardzo wcześnie, już w wieku dziecięcym. Wymienione powyżej stany poprzedzające rozwój miażdżycy możemy kontrolować prowadząc zdrowy tryb życia, pamiętając o codziennych wyborach dietetycznych, regularnie zażywając ruchu. Musimy jedynie o tym wiedzieć i chcieć, a wiedza płynie z edukacji. Dostępnych jest wiele informacji na powyższe tematy, chociażby na stronach internetowych Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, w licznych broszurach i popularnych opracowaniach. Nie ulega dla mnie wątpliwości, że najlepszą strategią byłoby wdrażanie pewnych zachowań bardzo wcześnie, już na etapie przedszkoli i kontynuacja nauki o zdrowiu w szkole.

Edukacja powinna być oparta na przekonywaniu o jego wartości, a nie straszeniu konsekwencjami zaniechań. Zdrowie jest ważne w każdym okresie życia, także starość może być zdrowa. Warto o to zabiegać.

Jakie są najbardziej charakterystyczne objawy chorób serca?

Chorób serca jest bardzo wiele, podobnie objawów, które mogą na nie wskazywać, dlatego nie sposób wszystkich wymienić. Warto zapamiętać, że pojawiający się w czasie wysiłku ból w klatce piersiowej, który zmusza do zatrzymania i ustępuje po odpoczynku jest bardzo charakterystyczny dla choroby wieńcowej i powinien bezwzględnie skłonić do wizyty u lekarza rodzinnego. Jeżeli taki ból pojawia się coraz częściej, może zwiastować zawał serca. Jeżeli pojawia się nagle i nie ustępuje całkowicie wskazuje zwykle na zawał serca. Wtedy należy bezzwłocznie wezwać pomoc, by jak najszybciej kardiolog mógł przystąpić do leczenia zawału. W tej sytuacji liczy się każda minuta. Podobne bóle mogą wynikać z innych ciężkich chorób serca, wymagających wdrożenia leczenia. Niemiarowe bicie serca, które może być odczuwane jako szarpnięcia w klatce piersiowej, jakby „uderzenia od wewnątrz” wskazuje zwykle na zaburzenia rytmu serca. Mogą następować szybko po sobie w przebiegu częstoskurczu. Zaawansowane zaburzenia rytmu serca mogą prowadzić nawet do utraty przytomności.

Na chorobę serca, zwykle na jego niewydolność, wskazuje postępująca utrata sił w ciągu kolejnych miesięcy, uczucie braku powietrza w wysiłku, stopniowo odczuwane także w spoczynku.

Na zaawansowaną niewydolność serca wskazuje duszność pojawiająca się po położeniu się i zmniejszająca po przyjęciu pozycji siedzącej. Warto okresowo sprawdzić, czy nasze tętno jest miarowe, badając je na tętnicy promieniowej lub szyjnej. Ta bardzo prosta ocena może wykazać niemiarowość wynikającą z migotania przedsionków. To jest ważna informacja, gdyż ta arytmia sprzyja występowaniu udaru mózgu. Jego ryzyko bardzo zmniejsza się poprzez wdrożenie leków zmniejszających krzepliwość krwi.

Na jakich zasadach powinna być oparta profilaktyka uchronienia się przed chorobami serca?

Jest kilka bardzo ważnych zaleceń, które systematycznie przestrzegane pomagają zredukować ryzyko zachorowania na miażdżycę tętnic i zależne od niej choroby – zawał serca, udar mózgu, niewydolność serca. Kluczowa jest systematyczna ak- tywność fizyczna. Już 30-45 minut spaceru szybkim krokiem codziennie zmniejsza ryzyko choroby. Dieta to ograniczenie spożycia cukrów prostych, wyeliminowanie tłuszczów zwierzęcych na korzyść nienasyconych kwasów tłuszczowych. Pamiętajmy o tłustych rybach morskich i spożywajmy je, najlepiej dwa razy w tygodniu. Dobrym uzupełnieniem są pestki, migdały, orzechy. Ważne jest odpowiednie nawodnienie, czyli picie około 1.5 l w ciągu doby. Prawidłowa dieta i regularna aktywność fizyczna zapobiega nadwadze i otyłości.

Nadmierna waga i zbyt duża ilość soli sprzyjają rozwojowi nadciśnienia tętniczego, podobnie jak palenie tytoniu, nawet bierne. Zdrowy styl życia to także unikanie stresów i umiejętność radzenia sobie w sytuacjach prowadzących do nadmiernych emocji.

Jaki wpływ na epidemiologię zachorowań na choroby serca ma dieta i samokontrola pacjenta?

Powyższe zalecenia są sprawdzoną i potwierdzoną w badaniach naukowych metodą redukcji ryzyka rozwoju chorób serca związanych z miażdżycą tętnic. Podobnie ważne jest okresowe badanie ciśnienia tętniczego oraz stężenia cukru i cholesterolu we krwi, kreatyniny oraz zwykłej morfologii krwi. Mężczyzna po czterdziestce i kobieta w okresie około- menopauzalnym powinni badać się co roku. Jeżeli w rodzinie występują zawały serca, udary mózgu, miażdżyca tętnic obwodowych – warto zbadać się wcześniej.