Pokonać raka

Rak prostaty – pamiętaj o wczesnej diagnostyce

Temat chorób prostaty wciąż pozostaje problematyką owianą tabu. Dlatego nadal tak ważne są apele namawiające mężczyzn do świadomego dbania o swoje zdrowie.

Rak prostaty jest drugim po raku płuc nowotworem złośliwym występującym u mężczyzn w Polsce. Za najważniejszy i niezależny czynnik ryzyka uważa się wiek, rzadko jest wykrywany u mężczyzn przed 45. rokiem życia, a około 75% zachorowań występuje po 65. roku życia. Do czynników ryzyka zalicza się także obciążenie genetyczne, wysokie stężenia androgenów i testosteronu oraz dietę bogatą w tłuszcze zwierzęce. Podstawową metodą diagnostyczną jest badanie przezodbytnicze (DRE), ale decydujące znaczenie dla rozpoznania ma wynik badania histopatologicznego materiału uzyskanego metodą biopsji, wykonanej pod kontrolą ultrasonografii transrektalnej (TRUS).

W diagnostyce laboratoryjnej, jako badanie przesiewowe w kierunku raka prostaty, oznacza się stężenie antygenu sterczowego PSA (specific prostatic antigen). Stężenie PSA narasta wraz z wiekiem, ale może być nieznacznie podwyższone po jeździe na rowerze lub ejakulacji oraz w chorobach nienowotworowych: łagodny rozrost gruczołu krokowego (gruczolak stercza), ostre i przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego lub zatrzymanie moczu.

Dla różnicowania pomiędzy rakiem prostaty a łagodnym rozrostem prostaty wykorzystuje się – poza oznaczeniem całkowitego PSA (tPSA) – także oznaczenie jego formy wolnej fPSA. Wyniki przedstawia się jako wskaźnik procentowy stosunku fPSA do tPSA. Oznaczenie jest narzędziem pomocnym w wykrywaniu raka we wczesnych stadiach zaawansowania. Testem, który jest obecnie zalecany przez towarzystwa urologiczne i onkologiczne na świecie jest 4K. To jedyne badanie wykonywane we krwi, które pozwala na nieinwazyjną ocenę zagrożenia rakiem prostaty, nawet z 20-letnim wyprzedzeniem oraz na wykrycie choroby we wczesnym stadium, gdy wyleczenie jest bardzo wysoce prawdopodobne. Badanie 4K pomaga ocenić czy konieczna jest pierwsza lub kolejna biopsja prostaty. Pozwala tym samym zmniejszyć liczbę niepotrzebnie wykonywanych inwazyjnych biopsji tradycyjnych.

We krwi są oznaczane poziomy 4 różnych białek (kalikrein) pochodzących z prostaty: PSA całkowite (tPSA), PSA wolne (fPSA), nieaktywna enzymatycznie formy PSA (intactPSA) oraz ludzka kallikreina2 (hK2). Na podstawie oznaczeń oraz innych informacji klinicznych wyliczany jest algorytm pozwalający na oszacowanie ryzyka raka prostaty.

Badanie jest zalecane u mężczyzn po 40. roku życia w ramach badań profilaktycznych w kierunku agresywnego raka prostaty, mężczyzn z genetycznym obciążeniem w rodzinie w kierunku zachorowania na raka prostaty oraz u mężczyzn, u których lekarz rozważa wykonanie pierwszej lub powtórnej biopsji.

Badania nie należy wykonywać przez okres 6 miesięcy od ostatniej biopsji prostaty oraz po zabiegach wziernikowania, cewnikowania lub usunięcia prostaty, a także jeżeli były przyjmowane leki hamujące łagodny rozrost prostaty. W przypadku wykonanego badania DRE należy odczekać 4 dni. Nie zaleca się również tego badania u mężczyzn przed 40. i po 80. roku życia, ze względu na możliwość uzyskania wyników fałszywych.