Neurologia, Twoje zdrowie

Oblicza i wyzwania neurologii

Neurologia to dziedzina wielodyscyplinarna, która wymaga szczególnej atencji. Przyczyny wielu chorób neurologicznych pozostają wciąż nierozpoznanie, dlatego zajmuje się ona leczeniem samych objawów. Wyzwaniem pozostaje więc rozwój w zakresie wiedzy na temat etiologii, skuteczniejszej profilaktyki i leczenia, dzięki czemu udałoby się przynajmniej opóźnić rozwój chorób układu nerwowego.

Dlaczego neurologia to dziedzina, która wymaga szczególnej atencji?

Pod lupę należy wziąć przede wszystkim udar mózgu. Niestety świadomość ryzyka utraty nie tylko sprawności ruchowej, werbalnej czy intelektualnej (poznawczej), ale nawet utraty życia jest w tej dziedzinie naprawdę niesatysfakcjonująca. My lekarze dostrzegamy jej brak i od wielu lat, pomimo edukacji w tym zakresie, nadal daje ona małe efekty. Przyczyn możemy upatrywać w kilku czynnikach. Po pierwsze, porównując np. historię ryzyka związanego z utratą życia z powodu zawałów serca, z taką samą historią ryzyka udaru mózgu, ta pierwsza wypada w tym porównaniu znacznie lepiej. Po drugie, pierwsze objawy udaru mózgu nie bolą, a co za tym idzie są bagatelizowane. Kolejną rzeczą są pewne symptomy niepokoju, które pojawiają się np. w chorobach kardiologicznych, a nie są tak symptomatyczne w przypadku udaru mózgu. Dlatego podczas wywiadu z chorym i rodziną okazuje się, że mimo iż coś się działo, to byli oni przekonani (zakładali), że objawy ustąpią.

Szybkość reakcji w przypadku chorób neurologicznych jest ważna. To duże wyzwanie, jeśli przyjrzymy się ponownie udarowi mózgu, którego symptomatologia jest bardzo prosta: niedowład albo porażenie na ogół jednostronne, u ¼ chorych bywają kłopoty z mówieniem (czyli afazja), u pewnej części chorych zaniewidzenie, dwojenie przed oczami. Tymczasem podczas wywiadu z chorym i rodziną okazuje się, że mimo iż coś się działo, byli przekonani (zakładali), że to przejdzie.

Na szczęście o dużej współpracy z chorymi możemy mówić w przypadku stwardnienia rozsianego. Pacjenci potrafią być naprawdę zaangażowani w proces swojego leczenia, wyłapują niuanse, które się dokonują w postępie choroby, kiedy podejrzewają, że mają rzut, zgłaszają się do specjalisty. Oczywiście niestety żyją w ciągłym napięciu i niepewności, ale reagują dzięki czemu my lekarze mamy większe szanse monitorowania ich choroby.

W jakich dziedzinach neurologii klinicznej widzimy największy postęp?

W przypadku immunoterapii, w tym stwardnienia rozsianego ten postęp jest szczególnie widoczny. Dziś możemy już mówić o szerokim wachlarzu terapii dostępnych dla pacjentów. Oczywiście nadal bardzo ważna pozostaje tzw. mapa terapeutyczna i współpraca lekarza z pacjentem. Różne oblicza neurologicznych chorób autoimmunologicznych, wysokie spektrum ich agresywności, skłaniają nas do uważnego monitorowania dobieranej terapii. Przy SM dużą rolę odgrywa terapia personalizowana, czyli szyta na miarę pacjenta. Dodatkowo chorzy mają dużą świadomość nowych możliwości leczenia, ale powinni też pamiętać, że musi być ono dopasowane do ich choroby, a nie szeroko rozumianej terapii SM. Dokonywanie wyborów to słowo klucz w SM, i bardzo się cieszymy, że mamy co raz większe możliwości.

Autoimmunologiczne zapalenia mózgu i niektóre neuropatie obwodowe, w tym zespół Guillaina-Barrégo to również grupa chorób, która obecnie objęta jest możliwościami leczenia immunologicznego, dającego szanse powstrzymania postępu a nawet daleko zaawansowanej reemisji lub powrotu do zdrowia. Należy przy tym zaznaczyć, że wcześniej bez dostępu do takich terapii pacjenci przechodzili prawdziwe dramaty, często zmuszeni do przebywania na oddziałach intensywnej terapii. Program terapeutyczny oparty na zastosowaniu immunoglobulin odmienił zdecydowanie rokowanie u tych pacjentów.

Miastenia, to kolejna choroba autoimmunologiczna atakująca mięśnie, w przypadku której, jeśli nie pomaga leczenie rutynowe, współcześnie mamy możliwości dodatkowych terapii immunoglobulinowych, co daje pacjentom o dotychczas niepewnym rokowaniu duże szanse i nadzieje.

Nie możemy zapominać również o padaczce. Sukcesem jest szereg dostępnych leków, dzięki którym przypadków padaczki lekoopornej jest coraz mniej. Zadaniem neurologów jest uzyskać pełną kontrolę nad napadami padaczkowymi i dziś jest to już naprawdę możliwe.

Jakie są największe wyzwania, przed którymi stoi obecnie polska neurologia?

Oczywiście to zależy od wagi społecznej (cywilizacyjnej) problemu. Do tematyki, która obecnie wymaga naszej specjalnej atencji należy udar mózgu. Jeśli nie uda się zmienić postawy pacjentów wobec profilaktyki pierwotnej i wtórnej, to ich liczba będzie stale wzrastała. Profilaktyka pierwotna, a nawet wtórna pozostawia wiele do życzenia. Młody pacjent, który nie miał udaru, bardzo rzadko przestrzega zaleceń lekarskich dotyczących tej problematyki, gdyż uważa, że to go nie dotyczy. W przypadku osoby, która przebyła już udar wydawałoby się, że możemy liczyć na jej większą świadomość, ale niestety statystyki znacznie temu przeczą. Immanentnie udar związany jest z wiekiem, a nasze społeczeństwo się starzeje – mimo iż żyjemy coraz dłużej, to wydaje nam się, że pozostajemy stale w dobrej kondycji, a to nieprawda.

Przeszło 20 lat temu utworzono jednostki (pododdziały) udarowe i wówczas ocenialiśmy ich możliwości z dużą dozą optymizmu, z nadzieją, że spełnią kryteria podobne do pracowni hemodynamicznych, czy kardiologicznych i że łatwiej nam przyjdzie walka z opanowywaniem udaru. Niestety dziś wiemy, że nie wpłynęły one znacząco na zmniejszenie tych statystyk.

W przypadku udarów mózgu wyzwaniem jest świadomość pacjentów i ich bliskich, bez tego elementu często nie jest dany lekarzom czas, na to by zdążyć z pomocą. Pamiętajmy, że mózgowie jest wyjątkowo wrażliwe, podatne na niedotlenienie, wprawdzie dysponujemy skutecznymi terapiami, np. leczeniem dożylnym aktywatorem plazminogenu, czyli lekiem antykoagulacyjnym, ale walka ze skutkami udaru nadal nie jest satysfakcjonująca. W tej chwili jest ono standardem, w ostatnim czasie pojawiły się również potwierdzone doniesienia, że dobre osiągnięcia daje także trombektomia. Efekty na dużą skalę tego mechanicznie usuwanego materiału zatorowego (zakrzepowego), przyjdzie nam oceniać za jakiś czas. Mimo, że wspomniane elementy farmakologicznych i mechanicznych innowacji medycznych są dostępne, to nadal wyzwaniem pozostaje cały proces edukacji pacjenta oraz kwestie finansowe, związane z organizacją procedur, zaleceń. Istnieje też potrzeba stworzenia centrum diagnostyczno-terapeutycznych dedykowanych udarowi, w tym również leczonego przy użyciu trombektomii. Warto by również tromboliza dożylna mogła być dostępna dla optymalnej liczby chorych, gdyż otrzymujemy sygnały, że w tej materii jest jeszcze dużo do zrobienia. Zmiany są tu konieczne, by pacjenci mogli dotrzeć do szpitala jak najwcześniej.

Duży obowiązek spoczywa również na nas neurologach i lekarzach POZ, w rozpoznawaniu objawów i czynników ryzyka (nadciśnienie, cukrzyca, zaburzenia lipidowe, migotanie przedsionków, palenie papierosów, niewłaściwy styl życia).

Wyzwaniem są wspomniane wcześniej choroby autoimmunologiczne. Systemowe wsparcie programami terapeutycznymi pozostaje wyzwaniem najwyższej wagiInnowacyjna medycyna jest szczególnie ważna dla pacjentów, ale powinna uczulić nas neurologów na problematykę neuroimmunologii. Szybko staramy się rozpoznawać i kwalifikować pacjenta do danej terapii. Rozwój diagnostyki i świadomość  lekarska w tym kierunku, to bez wątpienia główne wyzwania tej dziedziny.

Pozostaje jeszcze problem neurodegeneracji chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego, gdzie poza możliwościami substytucji w chorobie Parkinsona, niewiele się zmieniło. Próby terapii genowych nadal są w powijakach i wiele jeszcze przed nami do zmian takiego stanu rzeczy.

W Gdańsku odbędzie się XXIII Zjazd PTN, jakie najważniejsze tematy zostaną objęte Państwa patronatem merytorycznym?

Zjazd dedykowany jest wszystkim dziedzinom neurologii. Jego tematyka jest bardzo obszerna. Podczas trzech dni odbędzie się wiele sesji, kilkadziesiąt prezentacji ustnych. Wypowiedzą się eksperci. Podczas wykładów będziemy odnosić się do najnowszych zaleceń, będziemy mieli okazję zapoznać się z wieloma stanowiskami, pracami i istotnymi informacjami, które pojawiają się w piśmiennictwie światowym i krajowym.

Zjazd jest statutowym wymogiem naszego towarzystwa i jest to jedno z najważniejszych wydarzeń w kadencji, dlatego jego poziom zawsze jest bardzo wysoki. Wszystkich uczestników łączy troska o los pacjentów neurologicznych. Zapraszamy więc serdecznie do Gdańska!