Współczesna medycyna

Nie walcz, nie odchudzaj, ale LECZ

Otyłość to choroba cywilizacyjna. Obecnie cierpi na nią prawie 23% Polaków, a chorych wciąż przybywa. Przyczyny otyłości mogą być bardzo różne. Odpowiednio wczesne podjęcie leczenia, zwiększa szanse pacjenta na powrót do prawidłowej masy ciała i zdrowia.

Pani Profesor, otyłość to choroba cywilizacyjna. Czy pacjent powinien podjąć leczenie tej choro- by już na etapie nadwagi? Czy otyłość to choroba przewlekła?

Odpowiednio wczesne podjęcie leczenia, zwiększa szanse pacjenta na zupełne wyleczenie. Należy jednak podkreślić, że leczenie, a nie odchudzanie z modną dietą „cud” lub inną sezonową metodą. Odchudzanie jest główną przyczyną postępu choroby i przejścia nadwagi w otyłość. Profesjonalne leczenie tej choroby polega na zdiagnozowaniu pierwotnej przyczyny i leczeniu przyczynowym oraz dążeniu do długotrwałego utrzymania efektów. Otyłość jest chorobą przewlekłą, bez tendencji do samoistnego ustępowania i z tendencją do nawrotów.

Gdzie najczęściej pacjenci zmagający się z nadwagą i otyłością szukają pomocy? Dlaczego tak ważna jest opieka lekarza?

Niestety, pacjenci bezrefleksyjnie ufają łatwo dostępnym środkom, których skuteczność nie jest potwierdzona badaniami klinicznymi. Najczęściej są to suplementy, których producenci deklarują szybkie i spektakularne efekty. Wiele obserwacji oraz danych pochodzących z mediów internetowych wskazują, że Polacy cierpiący na otyłość szukają pomocy w placówkach niemedycznych, w których prowadzone metody nie mają potwierdzonego podłoża terapeutycznego, w rezultacie czego mogą nieść za sobą negatywne konsekwencje zdrowotne. Opieka lekarza nad chorym na otyłość jest tak samo ważna jak w każdej innej chorobie. Jedynie właściwa diagnostyka przyczyn i powikłań oraz stosowanie metod leczenia potwierdzonych przez dowody naukowe zapewnia skuteczność oraz bezpieczeństwo.

Na czym polega etiopatogeneza nadwagi i otyłości? Jaką rolę odgrywają układ nagrody oraz ośrodek sytości?

Najogólniej ujmując do rozwoju nadwagi, a później otyłości dochodzi z powodu dodatniego bilansu energetycznego, czyli w momencie, kiedy jemy więcej niż zużywamy. Należy jednak podkreślić, że przyczyny takiej sytuacji mogą być bardzo różne, np. spowodowane mogą być niewłaściwym odbiorem bodźców płynących z organizmu – kiedy lęk odczuwany jest jako głód, gdy jedzenie działa na nas kojąco, obniża poziom stresu oraz gdy jemy z powodu odczuwalnej przyjemności. Kumulowanie i przetwarzanie różnych bodźców odpowiedzialnych za odczuwanie sytości i głodu odbywa się w części mózgu nazywanej podwzgórzem. U chorych na otyłość, w wyniku spożywania diety ubogiej w błonnik i bogatej w tłuszcze może dochodzić do zaburzenia poposiłkowego odczuwania sytości. Głównym problemem klasy kowanym u większości pacjentów jest apetyt powstający w układzie nagrody. Odpowiedzialny jest on za odczuwanie przyjemności z jedzenia, w konsekwencji czego pacjent je nie z powodu głodu, ale po to, aby wpłynąć na swoje samopoczucie. U osób z zaburzeniami wydzielania neuroprzekaźników w układzie nagrody może dochodzić do sytuacji, w której pomimo wysiłków pacjenta, aby stosować się do zaleceń związanych z dietą, nie uzyskuje się satysfakcjonującego obniżenia masy ciała.

Czy leczenie niefarmakologiczne (dieta i aktywność fizyczna) to obecnie jedyne rozwiązanie dla polskich pacjentów? Czy otyłość można leczyć farmakologicznie?

Dieta, a właściwie powinno się mówić trwała zmiana nawyków żywieniowych i aktywność fizyczna stanowią podstawę leczenia nadwagi i otyłości. Farmakoterapia pomaga choremu na otyłość w stosowaniu się do zaleceń dotyczących zmiany nawyków żywieniowych.

Obecnie na polskim rynku dostępne są leki na receptę stosowane we wspomaganiu leczenia nadwagi i otyłości. Są one szansą dla tych pacjentów, którzy w przeszłości próbowali zredukować masę ciała, ale z różnych przyczyn nie osiągnęli sukcesu. Przede wszystkim mogło to być spowodowane przyczynami psychologicznymi, bo chcieć nie zawsze znaczy móc i nie jest to wina chorego. O włączeniu farmakoterapii powinien zadecydować lekarz.

Jakiego wsparcia powinien oczekiwać pacjent od swojego lekarza?

Pacjent powinien oczekiwać pomiaru masy ciała, wzrostu oraz obliczenia BMI. Ważne jest również zmierzenie obwodu talii oraz wykonanie podstawowych badań takich jak np. stężenie glukozy, cholesterolu, trójglicerydów czy zmierzenie ciśnienia tętniczego. Istotnym jest, aby podczas wizyty określić źródło zachorowania oraz jego okoliczności, poziom aktywności fizycznej, zwyczaje żywieniowe, występowanie chorób przewlekłych oraz intensywność motywacji do leczenia. Dodatkowo specjalista może również zdecydować o wdrożeniu leków wspomagających leczenie nadwagi i otyłości. Lekarz może polecić również konsultacje z dietetykiem, fizjoterapeutą czy psychologiem zajmującym się zaburzeniami odżywiania. Obecnie, za leczenie otyłości odpowiedzialny jest lekarz rodzinny, ale również inni specjaliści.

Leczenie nadwagi i otyłości nie polega tylko na redukcji masy ciała, ale przede wszystkim na utrzymaniu obniżonej masy ciała. Jakie pozytywne konsekwencje dla naszego organizmu płyną z utraty masy ciała?

Pacjenci często jako sukces w leczeniu postrzegają liczbę utraconych kilogramów. Natomiast z punktu widzenia zdrowotnego, sukcesem jest redukcja masy ciała o 5-10% początkowej wagi, która powoduje poprawę jakości życia oraz zmniejsza ryzyko rozwoju m.in. takich chorób jak cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe, nadciśnienie tętnicze czy choroba niedokrwienna serca. Redukcja masy ciała zmniejsza również dolegliwości bólowe ze strony układu ruchu oraz poprawia nastrój. U kobiet z zaburzeniami miesiączkowania poprawia profil hormonalny i ułatwia zajście w ciążę. U mężczyzn zapobiega rozwojowi zaburzeń erekcji. Jednak te korzyści występują tylko wtedy, kiedy redukcja masy ciała jest trwała. Ponowny jej przyrost może znacznie pogorszyć nasz stan zdrowia, dlatego istotnym jest nie odchudzanie, a skutecznie i trwałe leczenie choroby jaką jest otyłość.