Zdrowy oddech

Efektywne leczenie astmy i POChP

Astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to schorzenia, które dotykają układ oddechowy i w znaczny sposób obniżają jakość życia chorego. Częstość występowania tych schorzeń wyraźnie wzrasta. Dzięki wczesnej diagnostyce i stosowaniu się do zaleceń lekarza, można jednak znacznie poprawić komfort życia pacjentów.

Astma i POChP to przewlekłe choroby, które dotykają coraz większą liczbę Polaków. Jakie są czynniki wywołujące te choroby?

W przypadku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POCHP) powinniśmy wymienić dwie grupy czynników – osobnicze i środowiskowe. Do pierwszej należą predyspozycje genetyczne – osoby, których rodzice chorowali na POChP mają większą szansę, że w przyszłości będą zmagać się z tym schorzeniem. Większe prawdopodobieństwo zachorowania powoduje również niska masa urodzeniowa oraz niedobór α1-antytrypsyny i innych białek, które chronią płuca przed samostrawieniem. Gdy mówimy o czynnikach środowiskowych, to przede wszystkim jest to wdychanie pyłów i gazów. Wśród nich największym problemem jest palenie tytoniu. Za zdecydowaną większość zachorowań na POChP odpowiada nikotynizm. Do innej grupy czynników środowiskowych możemy zaliczyć czynniki zawodowe, gdzie wdychanie pyłów i gazów jest codziennością, chociażby rolnictwo czy górnictwo, dokerzy materiałów sypkich czy spawacze.

Podobnie jest w przypadku astmy, gdzie rodzice cierpiący na to schorzenie, często przekazują ją swojemu potomstwu. Dodatkowo częste infekcje wirusowe przebyte w dzieciństwie mają ogromny wpływ na rozwój astmy. Kolejne, nie mniej ważne są czynniki środowiskowe, w tym trudno modyfikowalne zanieczyszczenie środowiska dymami z silników spalinowych. W miastach jeździ coraz więcej samochodów, a powstałe w wyniku tego spaliny działają wzmacniająco na uczulające działanie alergenów.

Co jest podstawą leczenia astmy i POChP? Jak ocenia Pan dostępność terapii stosowanej w leczeniu chorób obturacyjnych w Polsce?

Podstawą leczenia obu tych chorób jest terapia wziewna. Leki te są najskuteczniejsze, ponieważ docierają do miejsca, gdzie toczy się proces chorobowy. Ponadto ten rodzaj terapii pozwala na wykorzystanie bardzo małych dawek leku, co ma wpływ na większe bezpieczeństwo terapii –  lek wziewny trafia do krwioobiegu w minimalnym stopniu, co zmniejsza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

W leczeniu astmy i POChP stosuje się zarówno leki przeciwzapalne jak i rozszerzające oskrzela. W ostatnich latach na rynku pojawiły się terapie umożliwiające podawanie obu leków z jednego inhalatora, co dla pacjenta jest wygodniejsze, a jednocześnie zmniejsza ryzyko odstawienia leku i tym samym przyczynia się do większego przestrzegania zaleceń lekarskich. Ponadto leki skojarzone jest skuteczniejsze.

Jeśli chodzi o POChP, to w chwili obecnej dostępność do leków i terapii jest pełna. Refundowane są prawie wszystkie preparaty zasadnicze. W ostatnim obwieszczeniu Ministerstwa Zdrowia dotyczącym nowych leków refundowanych, pojawiły się bardzo ważne leki łączące długodziałajace leki antycholinergiczne (LAMA) z długodziałającymi lekami betasympatykomimetycznymi (LABA). Jednak leczenie POChP to nie tylko farmakoterapia -ważna jest np. rehabilitacja. Głównie brakuje nam pewnej kompleksowości w leczeniu tej choroby. W Polsce mamy niewystarczająca liczbę ośrodków wspomagania wentylacji i zdecydowanie brakuje zaplecza fizjoterapeutycznego. Rehabilitacja oddechowa jest bardzo istotna, a niewiele ośrodków pulmonologicznych w kraju zapewnia fizjoterapeutów układu oddechowego.

Jeśli chodzi o astmę to zasadniczą rolę w jej leczeniu odgrywają glikokortykosteroidy. Dostępność terapii w astmie epizodycznej do umiarkowanej jest dla pacjentów na bardzo dobrym poziomie, ponieważ właściwie wszystkie leki są dostępne w Polsce. Większym problemem jest astma ciężka, ponieważ w jej leczeniu są spore ograniczenia, a oferta jest wąska.

 

Czy w Polsce dostępne są leki, które w przypadku astmy pozwalają na indywidualizowanie dawkowania w zależności od nasilenia choroby?

Astma jest chorobą przewlekłą, której objawy pojawiają się napadowo, ważne są również zaostrzenia choroby.  W postaciach łagodnych mogą również występować okresy bez dolegliwości. Leczenie astmy w okresie bezobjawowym oraz w czasie, gdy choremu doskwierają objawy jest odmienne, wymaga modyfikacji dawek i liczby stosowanych leków. Na rynku dostępne są leki, które umożliwiają pacjentom przyjmowanie dodatkowych dawek leku w sytuacji przewidywanego zbliżania się nasilenia, jednakże ta metoda leczenia wymaga od pacjenta dogłębnego zrozumienia istoty własnej choroby – czyli potrzebna jest właściwa edukacja chorych.

 

Jak ważny w leczeniu jest dobór odpowiedniego inhalatora dla pacjenta?

W leczeniu inhalacyjnym ma to znaczenie kluczowe. Każdy z nas ma różne preferencje. Podczas wyboru rozpatrywane są różne kwestie – sposób inhalowania, odpowiedni kolor czy kształt. Nie ma inhalatora idealnego. Wybór odpowiedniego sprzętu do podawania leku jest bardzo istotny, ponieważ to pacjentowi ma być jak najwygodniej podczas jego użytkowania. Poprawna obsługa inhalatora, tak aby dostarczyć odpowiednią dawkę leku jest kluczem do skuteczności terapii wziewnej. Właściwa technika inhalacji znacznie zwiększa prawdopodobieństwo efektywności terapii.  Niestety pacjenci są często niewystarczająco wyedukowani w jej zakresie. Technik inhalowania jest bardzo dużo, w zależności od posiadanego inhalatora, więc wybranie odpowiedniego, który będzie nam pasował i będziemy umieli go poprawnie obsługiwać, jest bardzo istotna. Technikę inhalacji pacjentów można doskonalić np. przy wykorzystaniu demonstratorów czy ulotek edukacyjnych.

 

Czy nieprawidłowe przechowywanie inhalatora może wpłynąć na skuteczność terapii?

Ważne jest przestrzeganie wymagań producentów w zakresie zasad przechowywania inhalatorów, np. właściwa temperatura i wilgotność powietrza. Eksponowanie inhalatora na temperaturę zbyt wysoką lub niską czy nieprawidłowa wilgotność może prowadzić do zmiany właściwości leku i tym samym narazić pacjenta na nieświadome obniżenie jego skuteczności.

 

Co zrobić, aby chorzy przestrzegali zaleceń lekarskich?

Istotna jest właściwa edukacja. Pacjent musi wiedzieć, czym może skutkować nieprzyjmowanie leków. Warto zaznaczyć, że skuteczność terapii będzie odpowiednia, o ile lek będzie właściwie i systematycznie przyjmowany. Należy uzmysłowić pacjentowi, że niespełnienie tego warunku naraża go na poważne konsekwencje. Drugą bardzo ważną rzeczą jest wygoda przyjmowania leku. Oprócz doboru odpowiedniego inhalatora, istotne jest również jego dawkowanie. W Polsce są już dostępne terapie, gdzie inhalacje przeprowadza się raz na dobę. Dzięki temu pacjent nie musi pamiętać kilka razy w ciągu dnia o wykonaniu inhalacji.

 

Co może zrobić lekarz, aby upewnić się, że pacjent przyjmuje lek przez niego zalecony?

Niestety możliwości lekarza w tym zakresie są niewielkie, co jest dla nas dużym problemem. Niektóre inhalatory mają liczniki, dzięki którym widać, ile dawek leku zostało przyjęte. W sytuacji, kiedy nie ma takiej możliwości, ale chory twierdzi, że ma jeszcze zapas leków, a recepty były wypisane w taki sposób, że już powinny się kończyć, to znak, że zalecenia nie są przestrzegane. W takiej sytuacji należy wrócić do edukacji pacjenta i stale uświadamiać mu, jak istotne jest regularne stosowanie terapii, nawet w momentach mnij nasilonych objawów.

 

Jaką rolę pełni edukacja w kontekście poprawy zdrowia pacjentów z astmą i POChP?

Dzięki skutecznej edukacji chory może unikać zaostrzeń choroby i stosując się do zaleceń, po prostu lepiej żyć. Bardzo ważne jest informowanie, na czym polega leczenie i uświadamianie, jakie znaczenie dla chorego ma dany lek. W przypadku tych chorób bardzo istotna jest edukacja w zakresie aktywności fizycznej i zachęcanie do niej. Wiele osób z tymi schorzeniami uważa, że nie może uprawiać sportów, a jest zupełnie na odwrót. Badania pokazują, że siedzący tryb życia u chorego na POChP przyczynia się do skrócenia długości życia. To samo dotyczy chorych na astmę – mogą być aktywni tak samo jak ludzie zdrowi.

 

Co jest istotą relacji pacjent-lekarz w przypadku osób cierpiących na przewlekle choroby obturacyjne?

Zaufanie to rzecz, która bezapelacyjnie jest najważniejsza i wpływa bezpośrednio na sukces terapeutyczny. Zaufanie buduje się na zwykłej ludzkiej uczciwości i szacunku obu stron – brzmi trywialnie, ale w relacji lekarza i pacjenta alternatywą jest niepowodzenie leczenia, często z opłakanymi skutkami dla chorych.