Zdrowy oddech

POChP zabiera nie tylko oddech

zrzut-ekranu-2016-11-16-o-10-51-55Cywilizacyjne choroby płuc powinny być priorytetowym wyzwaniem dla zdrowia w Polsce.  Skala problemu jest olbrzymia. W 2020 roku przewlekła obturacyjna choroba płuc ma być czwartą przyczyną zgonu. Szacuje się, że w Polsce choruje około 2 mln osób, a 1/3 chorych nie ma świadomości swojej choroby.

POChP stanowi istotne obciążenie ekonomiczne i społeczne. Obserwuje się ciągły wzrost liczby chorych na tę chorobę, w tym zwiększanie się populacji chorujących kobiet. Zjawiska te związane są z rozpowszechnieniem palenia tytoniu. Częstość występowania i umieralność chorych na POChP wzrasta z wiekiem. Choroba występuje częściej u mężczyzn, niż u kobiet (2:1). Według ATS/ERS Task Force częstość występowania POChP w całej populacji wynosi około 10%, u palących odsetek ten osiąga 50%. Dane dotyczące zachorowalności i umieralności są niedoszacowane, ponieważ POChP wymienia się częściej jako współodpowiedzialną, a nie główną przyczynę zgonu albo w ogóle się ją pomija. Przewiduje się dalszy wzrost liczby zachorowań i umieral3-150-x-600-scycrapper_banner-editności z powodu POChP (w Polsce około 17 000 zgonów rocznie). W 2020 roku POChP ma być czwartą, a w roku 2030 trzecią wśród wszystkich przyczyn zgonów. Szacuje się, że w Polsce na POChP choruje około 2 miliony  osób natomiast aż 1/3 chorych nie jest rozpoznana.
Czynniki ryzyka

Choroba zwykle rozwija się w wyniku interakcji wielu czynników ryzyka. Najważniejszym z nich jest palenie tytoniu. Istotne znaczenie ma wiek rozpoczęcia palenia tytoniu, całkowita liczba wypalanych papierosów (paczkolata), aktualne palenie. Bierne narażenie na dym papierosowy może również przyczyniać się do wystąpienia POChP. Palenie papierosów przez kobietę w ciąży może stwarzać zagrożenie dla dziecka przez szkodliwy wpływ na wzrost i rozwój jego płuc. Innymi ważnymi czynnikami ryzyka POChP są zanieczyszczenia powietrza w miejscu pracy i zamieszkania, w tym narażenia zawodowe na pyły i substancje chemiczne oraz zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i wewnątrz pomieszczeń (np. spalanie materiałów biologicznych w celu sporządzania posiłków i ogrzewania w słabo wentylowanych pomieszczeniach), a także predyspozycje genetyczne.

Wysokie koszty społeczne

Choroba ta generuje nie tylko znaczne koszty policzalne bezpośrednie i pośrednie, ale również koszty niepoliczalne związane ze swoim postępem. Stopniowo narastająca przez lata duszność powoduje ograniczanie aktywności, aż do bezruchu i izolacji społecznej. Wynikają one z cierpienia chorych, złej kontroli objawów choroby i gorszej jakości życia. Chory nie może pełnić funkcji zawodowych i rodzinnych. Koszty niepoliczalne nie mają bezpośredniego wpływu na wysokość wydatków przeznaczanych przez społeczeństwo na opiekę zdrowotną w grupie chorych na POChP. Determinują jednak jakość życia, częsty lęk/depresję, stopień zadowolenia z funkcjonowania w społeczeństwie, satysfakcji z wykonywanego zawodu i poczucia osobistej wartości.

Kluczowe wyzwania

Wiele osób w momencie rozpoznania jest nieświadomych, że są chorzy na POChP. Pacjenci zwykle nie mają wiedzy na temat tej choroby, podobnie, jak ich otoczenie, a prowadzona dotychczas edukacja wydaje się niewystarczająco skuteczna.

Niedodiagnozowanie i późny początek leczenia POChP. Objawy kliniczne choroby pojawiają się stosunkowo późno w czasie jej rozwoju. W momencie rozpoznania, najczęściej z powodu wyraźnych objawów choroby, zmiany strukturalne płuc są już w znacznym stopniu rozwinięte. 80% chorych w momencie rozpoznania choroby ma stadium umiarkowane lub ciężkie. By poprawić wyniki leczenia POChP potrzebne jest narzędzie do wczesnego wykrywania choroby.

Skuteczność leczenia POChP jest zależna od przestrzegania przez chorych zaleceń lekarskich. Na podstawie badań stwierdzono, że 40-60 % chorych bierze za duże lub za małe dawki leków, przerywa leczenie lub niewłaściwie pobiera lek. Tylko 10% chorych wykonuje inhalacje prawidłowo. Najmniej błędów chory popełnia, gdy zalecenia są proste, technika pobierania leków nieskomplikowana, liczba stosowanych jednocześnie inhalatorów mała (najlepiej, gdyby 2 lub nawet 3 leki mieściły się w jednym inhalatorze),  chory stosuje leki długo działające – 24 godziny a nawet dłużej.

W Polsce nie wszystkie leki stosowane w POChP są refundowane. W stosunku do innych krajów europejskich utrudniony jest dostęp do leków najbardziej nowoczesnych poprzez częściową refundacje lub jej brak. Ten problem dotyczy przede wszystkim leków złożonych np. LABA/LAMA, o długim i bardzo długim okresie działania, choć ich skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych.

Leczenie niefarmakologiczne POChP powinno obejmować rzucenie palenia tytoniu, rehabilitację oddechowa ambulatoryjną i w ramach pobytów szpitalnych od wczesnych postaci POChP. W Polsce brakuje Poradni Antynikotynowych, nie ma procedury do prowadzenia rehabilitacji oddechowej – ambulatoryjnej, koszty leczenia szpitalnego są niedoszacowane.

W okresach późnych nieuchronnie dochodzi do niewydolności oddychania, w której stosuje się tlenoterapię domową, w razie konieczności nieinwazyjną lub inwazyjną wentylację mechaniczną. Te metody leczenia poprawiają jakość życia.  Udowodniono, że przewlekła tlenoterapia domowa wydłuża życie chorych. Niestety liczba chorych korzystających z tlenoterapii przewlekłej w Polsce jest bardzo mała w porównaniu do  innych krajów europejskich. Pozytywnym zjawiskiem, jaki obserwujemy w ciągu ostatnich kilku lat, jest powstawanie sieci ośrodków prowadzących nieinwazyjną wentylację mechaniczną w ramach oddziałów chorób płuc jako pierwszy etap programu krajowego.

Priorytet dla ochrony zdrowia

Prognozy epidemiologiczne przewidują dalszy wzrost liczby chorujących na POChP oraz wzrost kosztów leczenia tej choroby. W dokumencie rządowym z 2014 r. do priorytetowych wyzwań dla ochrony zdrowia w Polsce na lata 2014–2020 (Krajowe Ramy Strategiczne) zaliczono choroby układu oddechowego obok chorób układu krążenia, nowotworów, chorób układu kostno-stawowego i mięśniowego, chorób i zaburzeń psychicznych, w szczególności tych o charakterze przewlekłym, charakterystycznych dla starzejącej  się populacji. Miejmy nadzieję, że uznanie chorób układu oddechowego za priorytetowe wyzwania dla ochrony zdrowia zaowocuje większą świadomością społeczną i zrozumieniem problemów związanych z diagnozowaniem i leczeniem licznej grupy chorych na POChP. Pulmonolodzy liczą również na wsparcie medialne podejmowanych przez nas działań.

Prof. dr hab. Halina Batura–Gabryel – Konsultant Krajowy w dziedzinie chorób płuc, Kierownik Katedry i Kliniki Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

740-x-278-banner