Życie z cukrzycą

Profilaktyka niebezpiecznych powikłań

Edukacja jest szczególnie ważna w cukrzycy, ponieważ życie z nią wymaga zmiany nawyków, wdrożenia ściśle określonych zachowań, stosowania się chorych do zaleceń medycznych. Pacjent kierujący się roztropnością i dokładnością, z pewnością zmniejszy albo nawet całkowicie wykluczy pojawienie się późnych powikłań takich jak retinopatia, nefropatia, neuropatia oraz ryzyka związane z uszkodzeniami naczyń krwionośnych. Dodatkowo ma szansę na lepszą jakość życia i codzienność w dobrym zdrowiu.

Pani Profesor, czym charakteryzują się powikłania cukrzycy?

Cukrzyca wg Światowej Organizacji Zdrowia określana jest jako  pandemia  XXI wieku. Według danych Międzynarodowej Federacji Cukrzycy 387 milionów ludzi choruje na cukrzycę, a w ciągu życia jednego pokolenia liczba ta może się podwoić.

Powikłania cukrzycy dzielimy na ostre i przewlekłe. W pierwszym przypadku są to: kwasica ketonowa, stan hiperglikemiczno-hiperosmolalny, kwasica mleczanowa oraz hipoglikemia. Powikłania przewlekłe wynikające przede wszystkim z przewlekłych zaburzeń w mikro- i makrokrążeniu i uszkodzeń nerwów, prowadzą do przedwczesnej umieralności, inwalidztwa, upośledzenia jakości życia. Dotyczą one układu sercowo-naczyniowego, nerek, wzroku, układu nerwowego, skóry, układu kostno-stawowego. Prowadzą między innymi do rozwoju choroby niedokrwiennej serca, zawału serca, udaru mózgu, retinopatii, przewlekłej choroby nerek, polineuropatii/neuropatii cukrzycowej, zespołu stopy cukrzycowej, częstych infekcji, zaburzeń erekcji u mężczyzn. Niestety, systematycznie wzrasta odsetek osób umierających rocznie z powodu tych powikłań. Cukrzyca znajduje się także w grupie pierwszych dziesięciu przyczyn niepełnosprawności na świecie.

Jak możemy przeciwdziałać rozwojowi powikłań cukrzycy?

Głównym czynnikiem wpływającym na rozwój przewlekłych powikłań cukrzycy jest hiperglikemia. Jest ona wynikiem defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Jako specjalista diabetolog i specjalista zdrowia publicznego bardzo duży nacisk kładę na profilaktykę i edukację zdrowotną związaną z wczesnym rozpoznaniem zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Najwięcej dla swojego zdrowia możemy zrobić my sami. Styl naszego życia w ponad 50% ma realny wpływ na nasze zdrowie. Istotne jest unikanie zachowań antyzdrowotnych typu: palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, stosowanie nieprawidłowej diety, hipokinezja.

Zawsze zachęcam swoich pacjentów do tego, by więcej się poruszali, spacerowali. Duży nacisk kładę również na prawidłowe, zbilansowane żywienie, które stanowi istotny czynnik ułatwiający osiągnięcie odpowiednich wartości glikemii i pozwala skutecznie przeciwdziałać i opó nić ryzyko wystąpienia powikłań.

Leczenie cukrzycy obejmuje wyrównanie docelowych wartości glikemii, zmniejszenie gwałtownych, dobowych wahań glikemii, normalizację ciśnienia tętniczego i gospodarki lipidowej. Wskazana jest także systematyczna kontrola diabetologiczna, konsultacje okulistyczne, kardiologiczne i neurologiczne.

Kiedy powinniśmy zgłosić się do lekarza?

Skupiając się na przewlekłym powikłaniu – neuropatii cukrzycowej, najczęstszą manifestacją kliniczną jest obwodowa symetryczna polineuropatia czuciowo-ruchowa. Stanowi ona ponad 90% wszystkich przypadków, w której występuje szereg subiektywnych objawów i dolegliwości: pieczenie, drętwienie, mrowienie stóp, dłoni, zaburzenia w zakresie prawidłowego odczuwania temperatury, czasem trudność w chodzeniu. Ważny jest też charakter tych dolegliwości, który jest zróżnicowany. Mogą pojawiać się zaburzenia (deficyt) poszczególnych rodzajów czucia: dotyku, bólu, wibracji, temperatury, czucia przestrzennego, a także dolegliwości bólowe o różnym charakterze i nasileniu. Ból neuropatyczny określany jest zwykle jako piekący, rwący, palący, kłujący o wzmożonym natężeniu w godzinach nocnych. Pacjenci zgłaszają najczęściej symetryczne dolegliwości bólowe samoistne i napadowe. Zaburzeń jest wiele, różnie są one sygnalizowane, czasami diagnozowane dopiero poprzez wizytę kontrolną, dlatego uczulam pacjentów na reakcję adekwatną do każdej zmiany w ich normalnym funkcjonowaniu. Powinni informować swojego lekarza, nawet gdy pojawią się u nich nietypowe, inne objawy, np. osłabienie, zawroty głowy, obniżenie masy ciała. Czasami uwidoczni się różnica w stylu poruszania się, wykonywaniu codziennej toalety. Nie można i nie warto czekać, należy jak najszybciej zgłosić się na konsultacje diabetologa, który pokieruje nas do kolejnego specjalisty.

Nie zapominajmy też o sygnałach świadczących o rozwijającej się neuropatii układu autonomicznego (np. spoczynkowe szybkie bicie serca, nietolerancja wysiłku, hipotonia ortostatyczna, zaburzenia funkcji pęcherza moczowego, przewodu pokarmowego, zaburzenia erekcji, zaburzenia funkcji wydzielania potu), które też są bardzo niebezpieczne i uciążliwe dla pacjenta. One w podobny sposób mogą upośledzać codzienne życie, jego jakość, komfort codziennej pracy zawodowej.

Polineuropatia cukrzycowa – algorytmy postępowania.

Neuropatia cukrzycowa – to powikłanie występujące  często i rozpoznawane nadal za późno. Powstaje na skutek hiperglikemii w przebiegu cukrzycy, kiedy dochodzi do zaburzeń układu naczyniowego – w zakresie mikro i makrokrążenia – oraz do zmian metabolicznych wewnątrz neuronów.

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) rekomenduje częste wykonywanie badań w kierunku rozpoznania i monitorowania przebiegu neuropatii cukrzycowej. U chorych na cukrzycę typu 1 należy przeprowadzić badania po raz pierwszy po 5 latach od zachorowania, o ile wcześniej nie występują objawy sugerujące neuropatię. U chorych na cukrzycę typu 2 należy  ocenić występowanie objawów neuropatii cukrzycowej w chwili rozpoznania choroby. Badania te należy powtarzać co najmniej raz w roku. Należy również wykluczyć inną, niecukrzycową etiologię uszkodzenia obwodowego układu nerwowego.

Rozpoznawanie neuropatii cukrzycowej opiera się na badaniu podmiotowym, przedmiotowym, badaniu przewodzenia nerwowego oraz na testach autonomicznych.

Zalecenia PTD rekomendują rozpoznanie neuropatii na podstawie objawów klinicznych . Największe prawdopodobieństwo wystąpienia tego powikłania jest wówczas, gdy występują co najmniej dwa z trzech elementów badania klinicznego, do których należą: objawy podmiotowe, osłabienie lub zniesienie czucia (nacisku, wibracji, bólu, temperatury), osłabienie lub zniesienie odruchów ścięgnistych.

Musimy pamiętać, ze odpowiednio wczesne rozpoznanie neuropatii ma istotne znaczenie w zakresie możliwości rozpoczęcia prawidłowego leczenia. Leczenie neuropatii cukrzycowej nadal pozostaje trudnym zagadnieniem. Ingerencja w mechanizmy patogenezy neuropatii jest najważniejszym elementem profilaktyki i leczenia tego powikłania.

W procesie leczenia powikłań bardzo dużo mówi się o roli biofaktorów, jednym z nich jest kwas α-liponowy, co powinniśmy o nim wiedzieć?


Do leków ukierunkowanych na leczenie polineuropatii cukrzycowej i zalecanych przez PTD należą kwas α-liponowy, benfotiamina oraz inhibitory konwertazy angiotensyny.

Jednym z kluczowych elementów wpływających na neuropatię cukrzycową jest stres oksydacyjny. Zapobieganie jego powstawaniu oraz szybkie usuwanie toksycznych produktów powstających w wyniku stresu oksydacyjnego jest niezwykle istotne, zarówno w prewencji jak i leczeniu objawów tej choroby. Właśnie kwas αlfa-liponowy i jego zredukowana forma, pełnią w tym miejscu wiele ważnych i istotnych funkcji w organizmie. Są zaliczane do grupy tzw.„zmiataczy wolnych rodników”. Ze względu na duży potencjał oksydacyjno-redukcyjny, mogą redukować, a dzięki temu przywracać aktywność utlenionym formom innych naturalnych antyoksydantów, takich jak witamina C, E, glutation. Kwas ten i jego zredukowana forma, odgrywa tak że kluczową rolę w chelatowaniu jonów metali, czyli tworzeniu związków wiążących jony magnezu, miedzi, ołowiu, cynku, co zapobiega generowaniu przez te metale wolnych rodników, które są bardzo szkodliwe dla naszego organizmu. Kwas αlfa-liponowy ma również wpływ na szlaki metaboliczne związane z działaniem insuliny, obwodowym wychwytem glukozy, syntezą glikogenu. Rozpuszcza się w wodzie i tłuszczach, dzięki czemu może przenikać do wszystkich komórek i płynów ustrojowych.

Jego bezpieczeństwo obserwowano w wielu badaniach klinicznych, wykazujących korzystny efekt nie tylko w cukrzycy, ale także w otyłości, zaburzeniach poznawczych, niealkoholowym stłuszczeniu wątroby, chorobach układu krążenia.

Osoby chore na cukrzycę tracą witamin B1 (tiaminę ) 15 razy szybciej niż zdrowe. Badania pokazują, że 70-90 proc. osób zmagających się z cukrzycą typu 1 i 2 ma jej niedobory, jak temu zaradzić?

Od dawna mamy potwierdzone znaczenie witaminy B1 i jej udokumentowany wpływ na prawidłowe funkcjonowanie komórek nerwowych.

Tradycyjna witamina B1 (tiamina), którą przyjmujemy jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, szybko wydalaną z organizmu z moczem. Nie jest skuteczna w pokonaniu bariery lipidowej komórek nerwowych. Na ratunek przychodzi nam benfotiamina, która zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego jest jednym z elementów leczenia przyczynowego i ochrony naszego układu nerwowego. Jest rozpuszczalna w tłuszczach, dobrze resorbowana z przewodu pokarmowego, nie daje interakcji z innymi lekami. Badania wskazują, że benfotiamina osiąga około pięć razy wyższe stężenie w komórkach niż zwykła tiamina, a poza tym ma zdolność kumulacji w takich organach jak mózg, mięśnie szkieletowe, wątroba i przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego.

Przyjmowanie odpowiednio zbilansowanej ilości tej witaminy hamuje proces glikacji białek, czyli samoistnego przyłączania się glukozy do cząsteczek białek i powstawanie bardzo szkodliwych końcowych produktów glikacji, które mają istotny wpływ na rozwój przewlekłych powikłań cukrzycy związanych z uszkodzeniem naczyń krwionośnych oraz nerwów. Liczne badania kliniczne wskazują, że uzupełnianie benfotiaminy u ludzi zmniejsza ból, zwiększa prędkość przewodzenia nerwów, przyspiesza gojenie odleżyn, poprawia czynność nerek.