Życie z cukrzycą

Skuteczna i bezpieczna terapia metforminą

W leczeniu cukrzycy typu 2 substancją pierwszego wyboru jest metformina, która w optymalnych dawkach wywiera pozytywny wpływ na pacjenta. Jest to znany, szeroko dostępny i skuteczny lek, który jest niezbędnym składnikiem terapii cukrzycy.

Panie Profesorze, jak wygląda podstawowe leczenie cukrzycy?

Jeszcze do niedawana zaczynaliśmy leczenie od przekazania pacjentowi wytycznych dotyczących zmiany jego stylu życia i dopiero jeśli to nie przynosiło efektów, wprowadzaliśmy farmakoterapię. Obecnie bazując na doświadczeniu wiemy, że taka interwencja jest nieskuteczna, gdyż proces nakłaniania do zmiany stylu życia i nawyków dietetycznych dorosłych ludzi jest niezwykle trudny, stąd i czas oczekiwania na efekty znacznie się wydłuża. Co więcej musimy pamiętać, że często osiągnięte wyniki nie utrzymują się na stałym poziomie, gdyż pacjentom trudno jest zachować dyscyplinę. Dlatego bardzo ważne jest intensywne leczenie cukrzycy już od chwili jej rozpoznania, które procentuje na przyszłość w postaci zmniejszonej ilości powikłań. W związku z tym międzynarodowe zalecenia radzą nie czekać na efekty postępowania dietetycznego czy aktywności fizycznej, ale zalecają od razu wprowadzenie leczenia, a najlepszym lekiem pierwszego rzutu w świetle obecnej wiedzy jest metformina.

zrzut-ekranu-2016-11-14-o-10-29-09Jest to rodzaj terapii, którą stosujemy od dawna?

W tym roku, związek jakim jest metformina obchodzi swój jubileusz. Jej właściwości przeciwcukrzycowe zostały odkryte w połowie XX wieku i w 1957 roku została wprowadzana na rynek. Jest to doskonale przebadana substancja, mimo że przeżywała różne koleje losu. Był okres, kiedy w Stanach Zjednoczonych została wykreślona z lekospisu i powróciła dopiero w 1998 roku, po tym jak ogłoszono wyniki jednego z kluczowych badań. Wtedy rozpoczął się jej „renesans” i w tej chwili jest podstawowym lekiem w leczeniu cukrzycy typu 2 na całym świecie.

Jaki jest mechanizm jej działania?

Jej precyzyjny mechanizm działania został odkryty dopiero w XXI wieku, czyli aktywacja kinazy zależnej od AMP, enzymu kluczowego dla regulacji energii w komórce. Wcześniej z doświadczenia wiedzieliśmy, że ma ona bardzo szerokie działanie, zmniejsza oporność na insulinę, zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie i tym samym efektywnie wpływa na stężenie glukozy we krwi. Przede wszystkim działa ona na jeden z mechanizmów patogenetycznych w cukrzycy, czyli insulinooporność. Jej wielorakie i wielokierunkowe działania przekładają się na to, że obecnie jest ona niezbędnym składnikiem terapii cukrzycy. W optymalnych dawkach wywiera pozytywny wpływ na pacjenta, jego gospodarkę węglowodanową, na wagę ciała, metabolizm lipidów, profil czynników krzepnięcia, poprawia funkcje układu sercowo-naczyniowego.

Jaki jest koszt terapii?

Metformina jest refundowana dla większości pacjentów, ale nawet w przypadku jej odpłatności jest dość tania ze względu na powszechność jej stosowania. Jest to więc terapia, która jest szeroko dostępna, tania, bezpieczna a co najważniejsze skuteczna. Problemem może być fakt, iż tak jak wszystkie substancje, może ona dawać objawy uboczne. Głównie pojawiają się tutaj zaburzenia ze strony układu pokarmowego takie jak: wzdęcia czy biegunki. Warto podkreślić, że zgodnie ze współczesną wiedzą medyczną, korzyści ze stosowania metforminy przewyższają zdecydowanie ryzyko działań ubocznych. Kiedyś przeciwskazaniem była np. niewydolność nerek czy serca, a obecnie zachęca się do jej stosowania nawet w stadiach ich umiarkowanej niewydolności. Rozszerza się te wskazania, gdyż okazało się, że to właśnie osoby, które uważaliśmy, że nie powinny stosować metforminy, tak naprawdę korzystają z niej najbardziej. Jest to lek, który nadal odkrywa swoje nowe oblicze.

Jak wygląda standardowe dawkowanie?

Najczęściej substancja przyjmowana jest trzy razy dziennie do śniadania, obiadu i kolacji. Ponieważ jej skuteczność zależy od dawki, to powinna być ona pełna. Najbardziej skuteczne są dawki od mniej więcej 2 g wzwyż, optymalna to 2,5 g, czyli trzy tabletki po 850 mg – wówczas ujawnia ona swoje pełne działanie. Przyjmowanie tabletek do posiłku nie wpływa bezpośrednio na jej działanie, ale ma znaczenie w redukcji objawów ubocznych, co jest bardzo istotną kwestią dla wielu osób. Dodatkowy plus, który obserwujemy z takiego dawkowania, to lepsze przestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez pacjentów. Ważny okazuje się tu moment podania – przyjmowanie metforminy podczas posiłków, dzięki temu łatwiej o niej pamiętają. W chorobach przewlekłych, zaleceń lekarza przestrzega nieco więcej niż połowa pacjentów. Pozostali przyjmują leki od czasu do czasu albo wcale.

Czy jest ona stosowana tylko w monoterapii?

Jest ona wskazana na każdym etapie leczenia od stanu przedcukrzycowego do nawet leku dodanego do insuliny. Na wszystkich etapach leczenia cukrzycy, włącznie z intensywną insulinoterapią, pacjent powinien otrzymywać metforminę. Mimo, iż substancja jest znana od dawna, ma przed sobą dużą przyszłość, gdyż cały czas toczą się badania, które zwiększają naszą wiedzę na jej temat. To fascynujące, że coś co dobrze znamy cały czas pokazuje nam swoją nową twarz.

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida – Oddział Diabetologii Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie