Życie z cukrzycą

Wyzwania diabetologii

Z okazji Światowego Dnia Zdrowia, który odbył się pod hasłem „Pokonaj cukrzycę!”, zapytaliśmy ekspertów, od lat aktywnie działających dla poprawy opieki diabetologicznej w Polsce, jakie problemy dotykają polskich pacjentów i co ich zdaniem należałoby zmienić, aby poprawić obecną sytuację.


Zrzut ekranu 2016-04-27 o 22.35.47Choroby przewlekłe, które w dużej mierze wynikają ze współczesnego stylu i warunków życia od lat znajdują się w centrum uwagi zdrowia publicznego. W związku z wydłużającą się średnią długością życia, starzejącym się społeczeństwem, to właśnie choroby przewlekłe stają się coraz większym problemem społecznym. Jednym z nich jest z pewnością cukrzyca, która z roku na rok dotyka coraz większej liczby osób na świecie. Codziennie tysiące ludzi dowiaduję się, że choruje na cukrzycę, odczuwa skutki jej groźnych powikłań i niestety w końcu przedwcześnie umiera z powodu tej choroby.

Polska nie jest „zieloną wyspą” na mapie cukrzycy i w najbliższym czasie również my będziemy zmagać się z tym narastającym problemem. Będzie to związane z rosnącym odsetkiem nowych zachorowań, a także rzeszą osób żyjących z tą chorobą i zmagających się z groźnymi powikłaniami, takimi jak: niewydolności nerek, powikłania sercowo- naczyniowe, ślepota, stopa cukrzycowa. Stanowić to będzie również coraz większe obciążenie finansowo – socjalne dla całego społeczeństwa. Według najnowszych danych epidemiologicznych opracowanych przez Komitet Zdrowia Publicznego PAN, w Polsce mamy 2,73 mln osób z cukrzycą, z czego 26% nie wie, że na nią choruje. Jeśli nic w tym zakresie nie zrobimy, liczba ta podwoi się tylko w przeciągu jednego pokolenia.

Na chwilę obecną nie jesteśmy dobrze przygotowani na walkę z cukrzycą w Polsce. Brakuje działań długofalowych i systemowych. Konieczne jest interdyscyplinarne spojrzenie na chorobę wykraczające poza wąsko rozumiane problemy medyczne i stworzenie kompleksowego systemu działań, który doprowadziłby do zwiększenia wykrywalności tej choroby, zmniejszenia liczby nowych zachorowań, ograniczenia powikłań u osób już chorujących, a także zmniejszenia odsetka osób umierających z powodu powikłań cukrzycy. Kierunkiem w stronę takiego podejścia jest projekt pt. „Cukrzyca 2025. Strategia prewencji i leczenia cukrzycy w Polsce 2015–2025”. Przygotowany przez organizacje diabetologiczne oraz ekspertów dokument strategiczny definiuje wyzwania oraz kluczowe obszary priorytetowych działań, które muszą zostać podjęte w najbliższym czasie.


Zrzut ekranu 2016-04-27 o 22.35.52 Nowe dane opublikowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) wskazują, że według szacunków w 2014 r. na świecie żyło 422 mln dorosłych z cukrzycą (dla porównania – w 1980 r. było ich 108 mln). Według informacji zawartych w profilu krajowym Polski, który jest częścią pierwszego Światowego raportu na temat cukrzycy opracowanego przez WHO, cukrzyca powoduje 2% wszystkich zgonów w kraju. Rozpowszechnienie cukrzycy sięga w Polsce 9,5%, natomiast nadwagi (która jest czynnikiem ryzyka choroby) – 64%. Krajowy profil cukrzycy dokładnie określa jak poważna jest epidemia cukrzycy i podsumowuje działania podejmowane w celu rozwiązania tego problemu – m.in. krajowe badanie czynników ryzyka cukrzycy, w ramach którego prowadzono pomiary poziomu glukozy we krwi. Wskazuje także, jakie leki oraz podstawowe technologie i procedury medyczne stosowane w leczeniu cukrzycy są dostępne w ramach publicznej opieki zdrowotnej.

Cukrzycę typu 2 można zdiagnozować na wczesnym etapie rozwoju choroby za pomocą stosunkowo niedrogiego badania krwi. Niemniej Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna szacuje, że w Europie 40% osób w wieku 20 – 79 lat (czyli 23,5 mln osób) żyje z niezdiagnozowaną cukrzycą – z powodu braku świadomości lub umiejętności rozpoznania wczesnych objawów choroby, a niekiedy w związku z problemami z dostępem do ochrony zdrowia. Im dłużej chory żyje z niezdiagnozowaną i nieleczoną chorobą, tym prawdopodobnie gorsze będą wyniki podjętego później leczenia.

Jednym z priorytetów jest zainteresowanie Polaków zdrowym stylem życia. Wiąże się to z promocją m.in. zdrowego odżywiania. Aby skutecznie przeciwdziałać spożywaniu niezdrowej żywności, należy zmniejszyć jej atrakcyjność. Pomogą w tym np. przepisy dotyczące marketingu żywności o dużej zawartości tłuszczu, cukru i soli, podniesienie cen niezdrowych produktów żywnościowych lub wprowadzenie zasad dotyczących ich obrotu, które zmniejszą dostępność tych produktów. To może zniechęcać do ich spożycia i zachęcać do wyboru innych, zdrowszych produktów.


Zrzut ekranu 2016-04-27 o 22.35.58O cukrzycy bardzo często mówi się, że to podstępna choroba, ponieważ nie boli, ale z czasem powoduje ogromne szkody nawet w najtwardszym organizmie. Cukrzyca jest bowiem schorzeniem interdyscyplinarnym, dlatego też jej leczenie generuje wiele różnorodnych problemów, które nadal pozostają wyzwaniem dla systemu opieki zdrowotnej.

Nie ma wątpliwości, że tylko pacjent dobrze wyedukowany i zmotywowany do leczenia jest w stanie zapanować nad chorobą. Niestety edukacja diabetologiczna jest w naszym kraju bardzo zaniedbana. Dlatego też podstawowym i najważniejszym celem statutowym Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, jest właśnie edukacja. Staramy się dotrzeć z naszymi aktywnościami do jak najszerszej grupy osób z cukrzycą i ich rodzin, zwłaszcza w mniejszych ośrodkach, gdzie nierzadko nasze koło, czy oddział jest jedyną instytucją, do której osoby takie mogą zwrócić się o pomoc, czy poradę.

Temat edukacji cukrzycowej jest bardzo rozległy. Nie chodzi tutaj jedynie o to, aby nauczyć pacjenta jak mierzyć cukier oraz przekazać mu podstawowe informacje na temat odżywiania. Cukrzyca jest chorobą, która dotyka całego organizmu, pacjenci umierają przykładowo z powodu powikłań sercowo-naczyniowych, a ich wiedza na temat zależności pomiędzy cukrzycą a nadciśnieniem, miażdzycą, czy hiperolesteroliemią jest niewielka. Sprowadzanie problemu jedynie do poziomu cukru we krwi, ma swoje daleko idące konsekwencje zdrowotne.

Wyzwaniem w naszym kraju pozostaje też dostęp do specjalistów, nie tylko diabetologów, ale też lekarzy zajmujących się leczeniem przewlekłych powikłań cukrzycy. Stopa cukrzycowa, która jest główną przyczyną amputacji kończyn dolnych w Polsce, to powikłanie wynikające nie tylko z zaniedbań pacjentów, ale również, niestety, z zaniedbań systemu. Zupełnie nie mamy w Polsce także systemu opieki psychologicznej dla pacjentów z cukrzycą. Z jednej strony brakuje specjalistów z tej dziedziny, którzy mieliby wiedzę o specyfice pacjenta diabetologicznego, z drugiej strony ten rodzaj problemów pacjentów jest zupełnie pomijany, mimo że nierzadko bywa powodem nieskutecznego leczenia.


Zrzut ekranu 2016-04-27 o 22.36.03Poprzez współpracę ze środowiskiem medycznym, pacjentami, jednostkami samorządu terytorialnego, nasze stowarzyszenie dąży między innymi do usankcjonowania prawnego edukacji diabetologicznej w systemie ochrony zdrowia, jako niezbędnego elementu procesu terapeutycznego. To jedno z najistotniejszych wyzwań, bowiem zaniechania w tej sferze stają się swoistym kołem zamachowym dla rozprzestrzeniającej się, wręcz w galopującym tempie, cukrzycy uznanej przez WHO, za chorobę cywilizacyjną.

O cukrzycy musimy myśleć strategicznie i tu staje przed nami wyzwanie zmierzające do rzeczywistego upodmiotowienia pacjenta diabetologicznego, oczywiście nie tylko,  w systemie ochrony zdrowia. Staram się o tym mówić zawsze, wszędzie i z każdym, kto wspiera działania mogące wyhamować rosnącą liczbę zachorowań.

Nasze stowarzyszenie skupiające specjalistów w dziedzinie diabetologii, dziennikarzy, naukowców, pacjentów diabetologicznych i ich rodziny, to grupa osób, które strategicznie myślały i myślą o cukrzycy. Zdajemy sobie sprawę, że niezbędna jest normalizacja edukacji i dlatego pod koniec roku 2014 zainicjowaliśmy, przy wsparciu Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, opracowanie Standardów Holistycznej Edukacji Diabetologicznej© (SHED©). Dokument ten jest odpowiedzią na potrzeby środowiska pielęgniarskiego, położniczego oraz pacjenckiego, dotyczące ujednolicenia i wypracowania ogólnie akceptowalnych wytycznych w edukacji diabetologicznej. Tworzyło je kilkadziesiąt osób, prace są już w końcowej fazie. Udało się to dzięki wiedzy i zapałowi ludzi, którym przyświeca hasło Success Every Day, będące również rozwinięciem skrótu nazwy organizacji.

Liczymy, że SHED© dadzą nowe możliwości, a zwłaszcza skoordynowanie systemu ochrony zdrowia z potrzebami środowiska. Opierając się bowiem na konkretnym, jednolitym i akceptowalnym wzorze, ewoluującym wraz z postępem wiedzy,  można dokonać wydzielenia świadczenia edukacyjnego, jako odrębnej procedury na podstawie wypracowanego i akceptowalnego schematu edukacji. Zawsze powtarzam, że pacjent wyedukowany, to pacjent świadomy swojej choroby oraz zagrożeń, które ze sobą niesie. Parafrazując: edukacja to strzał w „serce cukrzycy”.