Brzuch

Uchyłki jelita grubego – objawy i leczenie

Postęp cywilizacyjny, zwiększające się tempo życia i stres nie wpływają korzystnie na nasze zdrowie. Jednym z objawów zmian są uchyłki jelita grubego, które pojawiają się na skutek nieprawidłowej diety, w tym spożywania wysoko przetworzonego jedzenia. Czym są uchyłki jelita grubego i jak je leczyć?

Co to są uchyłki jelita grubego?

Uchyłki jelita grubego to uwypuklenia powstające na ścianie jelita grubego, przede wszystkim w okrężnicy, a zwłaszcza w jednym z jej odcinków – esicy. Błona śluzowa jelita grubego przenika przez warstwę mięśni, na skutek czego dochodzi do powstania niewielkich kieszonek, zwanych właśnie uchyłkami. Samo występowanie uchyłków jelita grubego nie jest jeszcze powodem do leczenia, jednak warto mieć na uwadze, że ich pojawienie się może prowadzić do poważnego schorzenia, jakim są: zapalenie uchyłków jelita grubego i choroba uchyłkowa jelit. Uchyłki jelita grubego występują zazwyczaj w wieku dojrzałym, najwcześniej od ok. 40. roku życia. Ma je także większość osób w wieku 75 lat. Wszystko ze względu na dietę ubogą w błonnik. U młodszych osób uchyłki jelita grubego wywołują predyspozycje genetyczne.

Objawy uchyłków jelita grubego

Uchyłki jelita grubego mogą przebiegać bezobjawowo przez długi czas. Niejednokrotnie wykrywane są przy rutynowo wykonywanej kolonoskopii lub innych badaniach. Z czasem objawy mogą pojawić się nagle lub stopniowo. Do symptomów, które powinny nas zaniepokoić, należą:

  • bóle w dole brzucha, zlokalizowane po lewej lub prawej stronie,
  • zaparcia lub biegunki,
  • wymioty,
  • wzdęcia.

Wraz z rozwijającą się chorobą pacjenci:

  • cierpią na nudności i wymioty, a w niektórych przypadkach gorączkę oraz dreszcze,
  • zauważają krew w stolcu oraz krwawienia z odbytnicy.

Te objawy świadczą o tym, że rozwinęło się zapalenie uchyłków jelita grubego lub choroba uchyłkowa jelita grubego. W takiej sytuacji należy rozpocząć leczenie, często w formie hospitalizacji.

Zapalenie uchyłków jelita grubego

Przyczyny uchyłków jelita grubego

Uchyłki jelita grubego można podzielić na dwa typy: wrodzone i nabyte. Wrodzone pojawiają się również u osób młodych i wynikają z predyspozycji genetycznych. Z kolei nabyte uchyłki esicy określane są mianem choroby cywilizacyjnej. Wszystko ze względu na to, że dotykają osoby żyjące w zachodniej, rozwiniętej cywilizacji. Do ich powstawania przyczyniają się:

  • brak lub niedobór błonnika w diecie,
  • spożywanie mało wartościowych, za to wysoko przetworzonych posiłków,
  • szybkie tempo życia,
  • stres.

Diagnoza uchyłków esicy

Lekarz, który podejrzewa u pacjenta uchyłki jelita grubego, ich zapalenie lub chorobę uchyłkową jelit, najpierw przeprowadzi szczegółowy wywiad, który ma na celu zebranie informacji o objawach i ewentualnie przyjmowanych lekach. Na tej podstawie zleci badania, które mogą potwierdzić uchyłki esicy. Zazwyczaj w tym celu przeprowadza się:

  • kolonoskopię,
  • badanie kontrastowego wlewu doodbytniczego.

Czasem zalecane są także:

  • badania krwi, dzięki którym można wyeliminować anemię, problemy z wątrobą czy funkcjonowaniem nerek,
  • badanie kału i moczu mające na celu wykrycie krwi oraz ewentualnych bakterii,
  • tomografia komputerowa brzucha, zdjęcie rentgenowskie,
  • u kobiet badanie ginekologiczne, by wyeliminować ciążę oraz infekcje intymne.

Wyniki pozwolą lekarzowi postawić właściwą diagnozę oraz stwierdzić, czy występują powikłane czy niepowikłane uchyłki esicy. 75% zmian ma charakter niepowikłany, co potwierdziły specjalistyczne badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych.

Leczenie uchyłków jelita grubego

Leczenie uchyłków jelita grubego zależy od stopnia rozwoju choroby oraz stanu pacjenta. Niepowikłane uchyłki esicy można leczyć w domu – zazwyczaj zaleca się zmianę nawyków żywieniowych, przede wszystkim zwiększenie ilości błonnika w diecie, który odpowiada za prawidłową perystaltykę jelit i ogranicza występowanie zaparć. W niektórych przypadkach możliwe jest podawanie specjalistycznych leków, w tym antybiotyków (np. amoksycyliny). W sytuacji, gdy następują komplikacje – zapalenie uchyłków jelita grubego oraz choroba uchyłkowa jelit – konieczne jest leczenie szpitalne, a nawet poddanie się specjalnej operacji, której celem jest resekcja odcinka jelita grubego, w którym rozwinął się stan zapalny.

Zapalenie uchyłków jelita grubego

Leczenie operacyjne uchyłków esicy

Leczenie chirurgiczne uchyłków jelita grubego jest konieczne w przypadku nawracających zapaleń oraz u pacjentów, u których zmiana diety nie przyniosła rezultatów. Wskazaniem do operacji są także:

  • niedrożność przewodu pokarmowego,
  • zapalenie otrzewnej,
  • ostre zapalenie uchyłków objawiające się ropniem śródotrzewnowym.

Wówczas następuje resekcja odcinka jelita grubego, w którym rozwinął się stan zapalny. W zależności od wybranej metody lekarze łączą ze sobą zdrowe odcinki jelita lub wyprowadzają zdrowy koniec jelita grubego na powierzchnię brzucha, tworząc tzw. stomię, inaczej przetokę.

Co robić po zakończeniu leczenia?

Mimo zakończenia leczenia trzeba regularnie poddawać się kontrolnym badaniom lekarskim, a przede wszystkim dbać o jakość posiłków, odpowiednie ilości wypijanej wody i zbilansowaną dietę, by dostarczyć do organizmu błonnik oraz wymaganą ilość płynów.

Czy jest możliwe wyleczenie uchyłków esicy?

Nawet leczenie operacyjne w postaci resekcji części jelita nie daje gwarancji, że uchyłki jelita grubego zostaną w 100% wyleczone. Wszystko dlatego, że mogą powstawać nowe uchyłki w pozostałych odcinkach jelita.

Dieta przy uchyłkach esicy

Odpowiednio skomponowana dieta przy uchyłkach jelita grubego wprawdzie nie zlikwiduje samych uchyłków esicy, ale może złagodzić objawy ich występowania. Przy okazji pomaga zapobiec chorobie uchyłkowej jelita. Należy zadbać o:

  • odpowiednią ilość błonnika pokarmowego,
  • nawadnianie organizmu,
  • regularne spożywanie posiłków,
  • jedzenie warzyw, suszonych owoców oraz otrębów.

Czego unikać w jedzeniu?

Czego nie jeść przy uchyłkach jelita grubego? Przede wszystkim wysoko przetworzonej żywności, w tym wyrobów cukierniczych, a także potraw tłustych, smażonych i wzdymających, na przykład grochu czy kapusty. Zalecenia te należy stosować choćby po to, by nie rozwinęła się choroba uchyłkowa jelita grubego.

Domowe sposoby na uchyłki esicy

Czy uchyłki esicy można wyleczyć domowymi metodami? Nie, ponieważ nie da się ich zlikwidować nawet z pomocą medycyny. Warto jednak stosować domowe sposoby na uchyłki jelita grubego, które polegają przede wszystkim na zmianie nawyków żywieniowych. Niektóre badanie medyczne wykazały, że osoby cierpiące na zapalenie uchyłków jelita grubego mogą sobie pomóc, stosując probiotyki. Warto także pić zioła, wspomagające pracę jelit, jednak w tym przypadku istnieje zbyt mało wiarygodnych testów, które potwierdziłyby prozdrowotne właściwości ziół stosowanych w chorobie uchyłkowej jelit.

Uchyłki jelita grubego u dzieci

Uchyłki esicy u dzieci zazwyczaj wynikają z predyspozycji i czynników genetycznych, mają zatem charakter pierwotny. Wszystko dlatego, że problemy z uchyłkami jelita grubego powstają zazwyczaj na skutek długotrwałych zaniedbań żywieniowych. Jeśli jednak pojawią się uchyłki jelita grubego u dzieci, należy stosować podobne zasady żywieniowe, jak u dorosłych.

Zapobieganie uchyłkom jelita grubego

Uchyłki esicy to choroba cywilizacyjna przede wszystkim mieszkańców zachodniej Europy, którzy nie dbają o zbilansowaną dietę, jedzą wysoko przetworzone jedzenie. Dlatego też należy stosować pewne zasady, by choroba uchyłkowa jelit nie miała szansy się rozwinąć. Warto zatem:

  • dbać o odpowiednią dawkę ruchu w postaci aktywności fizycznej; z tym wiąże się minimalizowanie długotrwałego siedzenia, które może przyczyniać się do powstawania uchyłków esicy;
  • spożywać pełnowartościowe posiłki, bogate w błonnik,
  • unikać gotowych, wysoko przetworzonych dań, takich jak sklepowe pizze, kotlety i inne,
  • jeść dużo warzyw i owoców,
  • dbać o nawadnianie organizmu (ok. 1,5-2 l płynów dziennie),
  • wybierać gotowane potrawy zamiast smażonych, zwłaszcza w głębokim tłuszczu,
  • regularnie się badać,
  • pilnować prawidłowej wagi.

Czynniki zwiększające ryzyko zachorowań na uchyłki esicy

Specjaliści przeprowadzili liczne badania dotyczące zachorowalności na uchyłki esicy i dowiedli, że czynnikami ryzyka są przede wszystkim szybkie tempo życia i postęp cywilizacyjny. Wykazano, że na tego typu dolegliwości nie cierpią mieszkańcy biednych rejonów Ameryki i Azji, za to choroba uchyłkowa jelit znacznie częściej dotyka Europejczyków i Amerykanów czy Australijczyków. Stąd wynika, że czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowań są:

  • wiek,
  • otyłość i niezdrowy, siedzący tryb życia,
  • niewielka aktywność fizyczna lub jej brak,
  • niedobór włókien roślinnych w diecie,
  • spożywanie wysoko przetworzonych, tłustych posiłków typu fast food,
  • palenie papierosów.

Uchyłki jelita grubego a zapalenie uchyłków

Czym różnią się uchyłki jelita grubego od zapalenie uchyłków? Samo występowanie uchyłków w esicy nie musi powodować objawów, wręcz przeciwnie, przez lata możemy nie zdawać sobie sprawy, że mamy przepukliny w warstwie mięśniowej ściany jelita. Z kolei zapalenie uchyłków to powikłanie powstające na skutek występującej w jelitach uchyłkowatości. Zapalenie jednak rozwija  się jedynie u 10-25% osób. Wówczas występują uciążliwe objawy, takie jak bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia i biegunki. W takim przypadku należy skonsultować się z lekarzem, gdyż nieleczone zapalenie uchyłków jelita grubego może przekształcić się w chorobę uchyłkową jelit.

Uchyłki esicy a alkohol

Czy osoby mające uchyłki jelita grubego mogą pić alkohol? Samo występowanie uchyłków nie wyklucza jego spożywania. Gdy jednak występuje zapalenie uchyłków, należy unikać napojów alkoholowych, tak samo jak i gazowanych, ze względu na to, że mogą dodatkowo podrażnić błonę śluzową jelit.


Wywiad z Prof. dr hab. n. med. Grażyną Rydzewską

Pani Profesor, czym charakteryzuje się choroba uchyłkowa jelita grubego?

 Obrazowo mówiąc, uchyłki jelita grubego są to cienkościenne „woreczki” błony śluzowej uwypuklające się na zewnątrz głównej części jelita grubego, poprzez otwory w błonie mięśniowej. Błona śluzowa, która się uwypukla tworząc woreczki jest dużo cieńsza i tym samym bardziej podatna na uszkodzenia. Uchyłki nabyte uważane są za chorobę cywilizacyjną XXI wieku. Wynikają one z błędów żywieniowych i pewne znaczenie w ich rozwoju mogą mieć także czynniki genetyczne. Należą one do najczęstszych chorób przewodu pokarmowego. Częstość ich występowania zwiększa się z wiekiem i po 60. roku życia dotyczą aż 30% populacji. Ze względu na starzejące się społeczeństwo pacjentów przybywa w dramatycznym tempie. O samej chorobie uchyłkowej mówimy zaś wtedy, gdy uchyłki jelita grubego dają objawy.

Jakie są to objawy?

W przypadku ostrego zapalenia uchyłków jelita grubego objawy mogą być bardzo burzliwe: z silnym bólem brzucha, gorączką, biegunką czy zatrzymaniem stolca i gazów. Może również dochodzić do krwawienia, lub innych powikłań. Objawy przewlekłe choroby uchyłkowej są mniej specyficzne, mogą to być wzdęcia, bóle brzucha, zaburzenia wypróżnień biegunka/zaparcie. Podejrzewamy, że w przypadku występowania uchyłków u pacjenta, który zgłasza takie symptomy, dochodzi na ogół do rozrostu flory bakteryjnej. Nawracające bóle, zwłaszcza w lewej połowie brzucha, połączone ze wzdęciem, biegunką lub zaparciem stolca, wymagają wizyty u lekarza, który pokieruje badaniami potwierdzającymi rozpoznanie choroby uchyłkowej jelita grubego, a jednocześnie zaleci leczenie, które pozwoli na złagodzenie lub zniesienie wszystkich uciążliwych objawów.

Czy jej powikłania są groźne?

 Sama choroba uchyłkowa jest uciążliwą, przewlekłą patologią, ale najgroźniejsze są jej powikłania. Może to być ropień, przetoka czy zapalenie otrzewnej, co może doprowadzić do rozległej i trudnej operacji. U osób starszych, obciążonych innymi chorobami, powikłania te są stanami zagrażającymi życiu.

W jaki sposób leczymy chorobę uchyłkową? 

 Zaczynamy od zaleceń dietetycznych, które zmierzają głównie do tego, aby zachować regularność wypróżnień. Pacjenci nie powinni mieć zaparć, gdyż predysponują one do powiększania się uchyłków. W tym celu stosujemy dietę bogatobłonnikową, ale badania wskazują, że jedynie błonnik rozpuszczalny jest skuteczny. Jeśli pacjent zgłasza się z objawami ostrymi, to najczęściej podczas hospitalizacji jest leczony zachowawczo lub chirurgicznie. U pacjenta z przewlekłymi objawami choroby uchyłkowej, którzy zgłaszają się do lekarza w przychodni, na ogół leczenie jest ukierunkowane głównie na zwalczanie rozrostu flory bakteryjnej. Stosujemy wtedy antybiotyk, specjalnie zaprojektowany do działania w przewodzie pokarmowym, z substancją czynną rifaksyminą, która przechodzi niewchłonięta przez cały przewód pokarmowy i na bakterie działa dopiero w jelitach. Zalecany jest on w terapii cyklicznej, czyli raz w miesiącu, ponieważ w przeciwieństwie do innych antybiotyków można go tak stosować, gdyż nie generuje odporności. Normalizuje on florę bakteryjną oraz zmniejsza liczbę nawrotów i powikłań choroby uchyłkowej. Według najnowszych wytycznych jest to jedyny lek, który spełnia wszystkie cele terapii choroby uchyłkowej i wpływa korzystnie na wszystkie jej objawy. Niekiedy ordynujemy również probiotyki, które wywołują poprawę objawową. Skoro mamy dobre narzędzia do leczenia zachowawczego, to obecnie pacjentów z chorobą uchyłkową udaje nam się leczyć z powodzeniem zachowawczo, aby jak najmniej kierować do leczenia operacyjnego.

 

Bibliografia

https://www.iffgd.org/other-disorders/diverticulosis-and-diverticulitis.html
https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/diverticulosis-diverticulitis/eating-diet-nutrition
https://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(13)01407-8/fulltext
https://www.wjgnet.com/2150-5349/full/v7/i4/503.htm
https://www.mdpi.com/2072-6643/9/2/161
https://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(17)30006-9/fulltext
https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/1028647

Napisz Komentarz